Tundra zonalari
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 689-b. — ziyouz.com
Tundra zonalari asosan, Şim. yarim şardagi tabiat zonasi, Jan. yarim şarda Antarktida yaqinidagi orollarda kiçikroq maydonlarda uçraydi. T.z. subarktika va arktika mintakalarida joylaşgan. Şim. yarim şarda T.z. Arktika muz saxrolari zonasi bilan jan. da örmon tundrasi oraliğida. Yevrosiyo va Şim. Amerikaning şim. sohili böylab (eni 300—500 km) çözilgan. Radiatsiya balansi past, kişi 8—9 oy davom etadi (yanv.ning örtaça trasi —40°, —50°), 60—80 sutka kugb tuni bölib turadi. Yozi qisqa (iyulning örtaça trasi 5—10°). Vegetatsiya davri 50—100 kun. Yillik yoğin tekisliklarda 150— 350 mm, toğlarda 500 mm gaça. Yezda tuproqning 0,5—1,5 m qalinlikdagi ustki qismigina eriydi. Botqoqlik va köl köp. Iklimi sovuq bölgani uçun organik dunyosi ham kambağal. Hayvonot dunyosi öziga xos: oq kaklik va tundra kakligi, şimol buğusi, böri, lemming, qutb tulkisi köp. Yezda juda kup suv parrandalari uçib keladi. Haşarotlari xilmaxil. Aholi buğuçilik, baliq, muynali va dengiz hayvonlarini ovlaş bilan şuğullanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУНДРА ЗОНАЛАРИ асосан, Шим. ярим шардаги табиат зонаси, Жан. ярим шарда Антарктида яқинидаги оролларда кичикроқ майдонларда учрайди. Т.з. субарктика ва арктика минтакаларида жойлашган. Шим. ярим шарда Т.з. Арктика муз сахролари зонаси билан жан. да ўрмон тундраси оралиғида. Евросиё ва Шим. Американинг шим. соҳили бўйлаб (эни 300—500 км) чўзилган. Радиация баланси паст, киши 8—9 ой давом этади (янв.нинг ўртача траси —40°, —50°), 60—80 сутка кугб туни бўлиб туради. Ёзи қисқа (июлнинг ўртача траси 5—10°). Вегетация даври 50—100 кун. Йиллик ёғин текисликларда 150— 350 мм, тоғларда 500 мм гача. Езда тупроқнинг 0,5—1,5 м қалинликдаги устки қисмигина эрийди. Ботқоқлик ва кўл кўп. Иклими совуқ бўлгани учун органик дунёси ҳам камбағал. Ҳайвонот дунёси ўзига хос: оқ каклик ва тундра каклиги, шимол буғуси, бўри, лемминг, қутб тулкиси кўп. Езда жуда куп сув паррандалари учиб келади. Ҳашаротлари хилмахил. Аҳоли буғучилик, балиқ, муйнали ва денгиз ҳайвонларини овлаш билан шуғулланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.