Tunguska meteoriti
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 688-b. — ziyouz.com
Tunguska meteoriti TUNGUSKA METEORITI, tungus meteoriti — Yer bilan töqnaşgan eng katta meteorit. 1908 yil 30 iyunda Tunguska daryosi (Sibir) yaqiniga tuşgan. Şu payt közni kör qiladigan darajada yoruğ bolid jan.şarqdan şim.ğarbga tomon bir neça sekund davomida harakatlangan. Bolid harakat yölida kuçli çangli iz qoldirgan. Bu iz 800 km radiusli katta xududdan bir neça soat davomida körinib turgan. Yoruğlikdan söng 1000 km masofada portlaş eşitilgan. Atrof joylarda yer qimirlaşiga öxşaş kuçli tebraniş bölgan. T.m. tuşgandan söng bir neça kun Sibir va Yevropa tunlari nihoyatda yoruğ bölib turgan. 20 yildan keyin yuborilgan ekspeditsiya 30 km radiusda örmon poymol bölgan va qisman yonganligini qayd qilgan. Bu va bundan keyingi 10 ga yaqin ekspeditsiyalar T. m.ni poymol qilgan örmonda osmondan tuşgan jism (meteorit)larga xos jinslarni topa olmadi. Meteorit jinslarini qidiriş muvaffaqiyatsiz yakunlandi. T. m. ga ikki xil karaş mavjud: T.m.ni Yer yuzidan bir neça kilometr balandlikda portlab ketgan kometa hosil kilgan; T.m. portlaşidan oldin Yerning içki katlamlaridan atmosferaga kötarilgan neft çangi, gaz va metan gidrolitidan iborat aralaşma zaryadlarining elektrik potensiali aralaşmani portlatib yuborgan. Tungus hodisasini örganiş hozirgaça davom etmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУНГУСКА МЕТЕОРИТИ, тунгус метеорити — Ер билан тўқнашган энг катта метеорит. 1908 йил 30 июнда Тунгуска дарёси (Сибирь) яқинига тушган. Шу пайт кўзни кўр қиладиган даражада ёруғ болид жан.шарқдан шим.ғарбга томон бир неча секунд давомида ҳаракатланган. Болид ҳаракат йўлида кучли чангли из қолдирган. Бу из 800 км радиусли катта худуддан бир неча соат давомида кўриниб турган. Ёруғликдан сўнг 1000 км масофада портлаш эшитилган. Атроф жойларда ер қимирлашига ўхшаш кучли тебраниш бўлган. Т.м. тушгандан сўнг бир неча кун Сибирь ва Европа тунлари ниҳоятда ёруғ бўлиб турган. 20 йилдан кейин юборилган экспедиция 30 км радиусда ўрмон поймол бўлган ва қисман ёнганлигини қайд қилган. Бу ва бундан кейинги 10 га яқин экспедициялар Т. м.ни поймол қилган ўрмонда осмондан тушган жисм (метеорит)ларга хос жинсларни топа олмади. Метеорит жинсларини қидириш муваффақиятсиз якунланди. Т. м. га икки хил караш мавжуд: Т.м.ни Ер юзидан бир неча километр баландликда портлаб кетган комета ҳосил килган; Т.м. портлашидан олдин Ернинг ички катламларидан атмосферага кўтарилган нефть чанги, газ ва метан гидролитидан иборат аралашма зарядларининг электрик потенциали аралашмани портлатиб юборган. Тунгус ҳодисасини ўрганиш ҳозиргача давом этмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.