Tuproq bonitirovkasi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 701–702-b. — ziyouz.com
Tuproq bonitirovkasi (lot. bonitas — sifatlilik) — tuproq unumdorligini qiyosiy baholaş. T.b. 100 ballik şkala böyiça ifodalanadi. T.b.ning asosiy maqsadi tuproqlarni unumdorligiga karab tasniflahdir. T.b. tuproq unumdorligini xarakterlovçi tabiiy, ya'ni qişloq xöjaligi. ekinlari hosildorligi bilan çambarças boğliq bölgan xususiyatlarini hisobga olgan holda ötkaziladi. Şuningdek, T.b.da dalaning ölçami, geometrik şakli, nişabligi, iqlim şaroiti va b. ham hisobga olinadi. T.b. yerni iqtisodiy baholaş, yer kadastrini yuritiş, melioratsiya hamda dehqonçilik sistemasini takomillaştiriş va b. uçun zarur.
Tabiiy xossalari ekinining eng yuqori hosildorligini ta'minlaydigan tuproqlar a'lo baholanadi. Bunda suğoriladigan yerlarda tuproqning madaniylik darajasi, qadimdan suğorib kelinganligi, genetik tipi baho mezonlari hisoblanadi. Tuproklarning dehqonçilik uçun noqulay xususiyatlari (şörlaniş, eroziya darajasi, botqoqlaniş va b.) bonitirovka koeffitsiyentini pasaytiradi. Mas., kam şörlangan tuproklar — 0,75, örtaça şörlanganlari — 0,70, kuçli şörlanganlar — 0,60 koeffitsiyentga ega. Ekstensiv dehqonçilik sistemasida, mas., lalmikor ğallaçilikda oddiy agrotexnika, mineral öğitlarni çegaralangan miqdorda qöllaş tufayli ekinlarning xreildorligi T.b.ning integral ifodasi hisoblanadi.
Ad.: Konobeyeva G.M., Poçvi Uzbekistana, ix rayonirovaniye i kaçestvennaya otsenka, T., 1985.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУПРОҚ БОНИТИРОВКАСИ (лот. bonitas — сифатлилик) — тупроқ унумдорлигини қиёсий баҳолаш. Т.б. 100 баллик шкала бўйича ифодаланади. Т.б.нинг асосий мақсади тупроқларни унумдорлигига караб таснифлаҳдир. Т.б. тупроқ унумдорлигини характерловчи табиий, яъни қишлоқ хўжалиги. экинлари ҳосилдорлиги билан чамбарчас боғлиқ бўлган хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ўтказилади. Шунингдек, Т.б.да даланинг ўлчами, геометрик шакли, нишаблиги, иқлим шароити ва б. ҳам ҳисобга олинади. Т.б. ерни иқтисодий баҳолаш, ер кадастрини юритиш, мелиорация ҳамда деҳқончилик системасини такомиллаштириш ва б. учун зарур.
Табиий хоссалари экинининг энг юқори ҳосилдорлигини таъминлайдиган тупроқлар аъло баҳоланади. Бунда суғориладиган ерларда тупроқнинг маданийлик даражаси, қадимдан суғориб келинганлиги, генетик типи баҳо мезонлари ҳисобланади. Тупрокларнинг деҳқончилик учун ноқулай хусусиятлари (шўрланиш, эрозия даражаси, ботқоқланиш ва б.) бонитировка коэффициентини пасайтиради. Мас., кам шўрланган тупроклар — 0,75, ўртача шўрланганлари — 0,70, кучли шўрланганлар — 0,60 коэффициентга эга. Экстенсив деҳқончилик системасида, мас., лалмикор ғаллачиликда оддий агротехника, минерал ўғитларни чегараланган миқдорда қўллаш туфайли экинларнинг хреилдорлиги Т.б.нинг интеграл ифодаси ҳисобланади.
Ад.: Конобеева Г.М., Почвы Узбекистана, их районирование и качественная оценка, Т., 1985.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.