Tuproq eritmasi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 706-b. — ziyouz.com
Tuproq eritmasi - tuprokning suyuk tarkibiy kismi; unda mineral va organik moddalar erigan holda böladi. T.e.ning tuproq namlanganlik darajasiga karab kapilyar, gravitatsion va pardasimon şakllari mavjud. T.e. juda özgaruvçan bölib, u ösimliklar ozikdanişida va tuprok moddalarning aylanişida, tuprok hosil böliş jarayonida, fizikkimyoviy, biokimyoviy reaksiyalarning borişida iştirok etadi. T.e.da ösimliklar uçun zarur ozik moddalar (ammoniyli tuzlar, nitratlar, şuningdek, fosfor, kaliy, kalsiy, magniy va b. elementlarning suvda eruvçi tuzlari), gazlar (O2, CO2, N, NH3) va organik moddalar mavjud. T.e.da tuzlarning köp bölişi uning osmotik bosimini oşirib, ösimlikning tuprokdan nam va oziq moddalarni şimişini qiyinlaştiradi va fiziologik çanqoklikka sabab böladi. T.e.ning reaksiyasi uning eng muhim xususiyatidir. Agar tuproq muhiti juda nordon yoki işqorli bölsa, ekinlarning ösişi va rivojlanişiga salbiy ta'sir etadi. (k. Tuproq nordonligi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУПРОҚ ЭРИТМАСИ - тупрокнинг суюк таркибий кисми; унда минерал ва органик моддалар эриган ҳолда бўлади. Т.э.нинг тупроқ намланганлик даражасига караб капиляр, гравитацион ва пардасимон шакллари мавжуд. Т.э. жуда ўзгарувчан бўлиб, у ўсимликлар озикданишида ва тупрок моддаларнинг айланишида, тупрок ҳосил бўлиш жараёнида, физиккимёвий, биокимёвий реакцияларнинг боришида иштирок этади. Т.э.да ўсимликлар учун зарур озик моддалар (аммонийли тузлар, нитратлар, шунингдек, фосфор, калий, кальций, магний ва б. элементларнинг сувда эрувчи тузлари), газлар (О2, СО2, N, NH3) ва органик моддалар мавжуд. Т.э.да тузларнинг кўп бўлиши унинг осмотик босимини ошириб, ўсимликнинг тупрокдан нам ва озиқ моддаларни шимишини қийинлаштиради ва физиологик чанқокликка сабаб бўлади. Т.э.нинг реакцияси унинг энг муҳим хусусиятидир. Агар тупроқ муҳити жуда нордон ёки ишқорли бўлса, экинларнинг ўсиши ва ривожланишига салбий таъсир этади. (к. Тупроқ нордонлиги).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.