Tuproq gorizonti
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 702-b. — ziyouz.com
Tuproq gorizonti TUPROQ GORIZONTI, tuproq qatlami — tuproqning rivojlaniş jarayonida tabiiy şakllangan va ajralib turgan qatlami. Ma'lum qalinlikka ega gorizontlar bir-biridan morfologik belgilari, şuningdek, fizik xossalari, mexanik, kimyoviy hamda mineralogik tarkibi bilan farq qiladi. Har bir qatlam tuproqning hosil böliş va rivojlaniş tarixini özida yaqqol aks ettiradi. Tuproq qatlamlari majmui tuproq kesmasi (profili)ni hosil qiladi. T.g. boş harflar — A, V, S, gorizontça (qatlamça)lar esa indeksli harflar bilan belgilanadi. Çirindi moddalari asosan, ustki çirindili qatlamda (çirindiliakkumulyativ yoki elyuvial gorizont deb atalib, A harfi bilan belgilanadi) xrsil bölib, töplanadi va ba'zi tuproklarda suvda eriydigan mineral hamda organik moddalar bu qatlamdan yuviladi, tuproqning mineral qismi yemiriladi. Bundan pastda ötkinçi — şimilma (V; illyuvial yoki metamorfik) qatlam joylaşgan bölib, unda elyuvial qatlamdan yemirilgan mineral modda mahsulotlarining yuvilgan ma'lum qismi töplanadi. Tuproq profili ona jins gorizonti (S) bilan çegaralanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУПРОҚ ГОРИЗОНТИ, тупроқ қатлами — тупроқнинг ривожланиш жараёнида табиий шаклланган ва ажралиб турган қатлами. Маълум қалинликка эга горизонтлар бир-биридан морфологик белгилари, шунингдек, физик хоссалари, механик, кимёвий ҳамда минералогик таркиби билан фарқ қилади. Ҳар бир қатлам тупроқнинг ҳосил бўлиш ва ривожланиш тарихини ўзида яққол акс эттиради. Тупроқ қатламлари мажмуи тупроқ кесмаси (профили)ни ҳосил қилади. Т.г. бош ҳарфлар — А, В, С, горизонтча (қатламча)лар эса индексли ҳарфлар билан белгиланади. Чиринди моддалари асосан, устки чириндили қатламда (чириндилиаккумулятив ёки элювиал горизонт деб аталиб, А ҳарфи билан белгиланади) хрсил бўлиб, тўпланади ва баъзи тупрокларда сувда эрийдиган минерал ҳамда органик моддалар бу қатламдан ювилади, тупроқнинг минерал қисми емирилади. Бундан пастда ўткинчи — шимилма (В; иллювиал ёки метаморфик) қатлам жойлашган бўлиб, унда элювиал қатламдан емирилган минерал модда маҳсулотларининг ювилган маълум қисми тўпланади. Тупроқ профили она жинс горизонти (С) билан чегараланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.