Tuproq nam siğimi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 703-b. — ziyouz.com
Tuproq nam siğimi - tuproqning nam tutiş xususiyatini xarakterlovçi kattalik; tuprok, massasi yoki hajmiga nisbatan foizlarda ifodalanadi. T.n.s.ning asosiy turlari: töla (tuproq kovaklari suv bilan töla); umumiy (grunt suvlari çuqur bölgan joylarda yer ustidan suğorilganda va grunt suvlari yaqin joylarda suv tuproq tagidan berilgan şaroitda tuproqda nam uzoq saqlanib turadi); kapillyar (tuproq gorizontlaridagi muvozanatda turgan namlik tuprok, kapillyar hoşiya çegaralarida joylaşib, şu gorizontlarning grunt suvlar sathidan qanday balandlikda turişiga boğliq holda özgarib turadi); dala (eng kiçik, çegaralangan dala, nisbiykapillyar osilgan namning eng köp miqdori); maksimal molekulyar (tuprokdagi qattiq zarraçalar yuzasida tortişiş kuçlari ta'sirida uşlanib turgan eng köp namlik mikdori). Dala va kapillyar nam siğimlari qişloq xöjaligi. ekinlari optimal suğoriş rejimini hamda melioratsiya uçun zarur suv normalarini xisoblab çiqişda katta ahamiyatga ega. Bu qişloq xöjaligi. ekinlarining yaxşi ösişi va hosildorlikning oşişini ta'minlaydi. Dala nam sigami 1 m qalinlikdagi galli tuproq uçun, odatda, massasiga nisbatan 25%, oğir qumoqli tuproqda 22%, örtaça qumoklida 19%, yengil qumoklida 16%, qumloqida 13% va qumlida 10% atrofida böladi. Mac, ğöza tuproq nami dala nam siğimining 65—70% ni taşkil etganda yaxşi rivojlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУПРОҚ НАМ СИҒИМИ - тупроқнинг нам тутиш хусусиятини характерловчи катталик; тупрок, массаси ёки ҳажмига нисбатан фоизларда ифодаланади. Т.н.с.нинг асосий турлари: тўла (тупроқ коваклари сув билан тўла); умумий (грунт сувлари чуқур бўлган жойларда ер устидан суғорилганда ва грунт сувлари яқин жойларда сув тупроқ тагидан берилган шароитда тупроқда нам узоқ сақланиб туради); капилляр (тупроқ горизонтларидаги мувозанатда турган намлик тупрок, капилляр ҳошия чегараларида жойлашиб, шу горизонтларнинг грунт сувлар сатҳидан қандай баландликда туришига боғлиқ ҳолда ўзгариб туради); дала (энг кичик, чегараланган дала, нисбийкапилляр осилган намнинг энг кўп миқдори); максимал молекуляр (тупрокдаги қаттиқ заррачалар юзасида тортишиш кучлари таъсирида ушланиб турган энг кўп намлик микдори). Дала ва капилляр нам сиғимлари қишлоқ хўжалиги. экинлари оптимал суғориш режимини ҳамда мелиорация учун зарур сув нормаларини хисоблаб чиқишда катта аҳамиятга эга. Бу қишлоқ хўжалиги. экинларининг яхши ўсиши ва ҳосилдорликнинг ошишини таъминлайди. Дала нам сигами 1 м қалинликдаги галли тупроқ учун, одатда, массасига нисбатан 25%, оғир қумоқли тупроқда 22%, ўртача қумоклида 19%, енгил қумоклида 16%, қумлоқида 13% ва қумлида 10% атрофида бўлади. Mac, ғўза тупроқ нами дала нам сиғимининг 65—70% ни ташкил этганда яхши ривожланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.