Turbina
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 716–717-b. — ziyouz.com
Turbina (frans. turbinus — uyurma) — iş jismi — buğ, gaz yoki suvning kinetik energiyasini mexanik işga aylantiruvçi birlamçi dvigatel. Iş organi — rotor. Iş jismi oqimi rotor parraklariga ta'sir qilib, uni aylantiradi. T.ning aktiv (faol) va reaktiv, bir va köp poğonali turlari bor. Muqim (statsionar) buğ va gaz T.lari elektr toki generatorlarini (turbogeneratorlar), markazdan qoçma kompressorlar va havo haydovçi qurilmalarni (turbokompressorlar, turbohavo haydagiçlar), ta'minlaş, yonilği va moy nasoslarini (tubronasoslar) harakatlantiriş uçun qöllanadi. Transport buğ va gaz T.laridan kemalarda asosiy dvigatel sifatida foydalaniladi. Gaz T.lari ham aviatsiya dvigatellari (turbovintli va turboreaktiv dvigatellar) sifatida, ba'zi hollarda (yuqori quvvatli dvigatellar zarur bölganda) lokomotivlar (gazoturbovozlar) va maxsus avtomobillarda ham qöllanadi. Gidravlik T.lar gidroelektr styalarida elektr toki generatorlarini harakatlantiriş uçun işlatiladi (gidrogeneratorlar). Tejamliligi, ixçamligi, işonçliligi va katta quvvat hosil qila olişi tufayli T.lar energetikada porşenli buğ maşinalarining örnini egalladi (q. Buğ turbinasi, Gaz turbinasi, Gidroturbina).
Q.: Buğ turbinasi, Gaz turbinasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУРБИНА (франц. turbinus — уюрма) — иш жисми — буғ, газ ёки сувнинг кинетик энергиясини механик ишга айлантирувчи бирламчи двигатель. Иш органи — ротор. Иш жисми оқими ротор парракларига таъсир қилиб, уни айлантиради. Т.нинг актив (фаол) ва реактив, бир ва кўп поғонали турлари бор. Муқим (стационар) буғ ва газ Т.лари электр токи генераторларини (турбогенераторлар), марказдан қочма компрессорлар ва ҳаво ҳайдовчи қурилмаларни (турбокомпрессорлар, турбоҳаво ҳайдагичлар), таъминлаш, ёнилғи ва мой насосларини (тубронасослар) ҳаракатлантириш учун қўлланади. Транспорт буғ ва газ Т.ларидан кемаларда асосий двигатель сифатида фойдаланилади. Газ Т.лари ҳам авиация двигателлари (турбовинтли ва турбореактив двигателлар) сифатида, баъзи ҳолларда (юқори қувватли двигателлар зарур бўлганда) локомотивлар (газотурбовозлар) ва махсус автомобилларда ҳам қўлланади. Гидравлик Т.лар гидроэлектр стяларида электр токи генераторларини ҳаракатлантириш учун ишлатилади (гидрогенераторлар). Тежамлилиги, ихчамлиги, ишончлилиги ва катта қувват ҳосил қила олиши туфайли Т.лар энергетикада поршенли буғ машиналарининг ўрнини эгаллади (қ. Буғ турбинаси, Газ турбинаси, Гидротурбина).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.