Turğar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 791-b. — ziyouz.com
Turğar — Suğd (Samarkand) hukmdori (738—750). Ğuraknnnt öğli. Uning ismi özi zarb qildirgan tangalarda twry'r («Turğar»), xitoy yilnomalarida Duge (Touho), arab manbalarida Turxar yoki Yazid şakllarida qayd etiladi. Şuningdek, u arab manbalarida «alMuxtor» («Tanlangan») laqabi bilan ham zikr etiladi. T. otasi örniga arablarga vassal sifatida 738 y.da Samarkand taxtiga ötirgan va musulmonça Yazid ismini olgan. Bu paytgaça u Iştixon hokimi bölgan, Jumladan, Tanşu nomli xitoy yilnomasida Kan (Suğd) hukmdori Ulega (Ğurak)ning 731 y. Duge ismli öğlini Sao (Iştixon) ş.ga, Moçjo ismli 2öğlini Mi (Maymurğ) ş.ga hokim etib tayinlanganligi va uning otasining ölimidan söng Samarqand hukmdori bölganligi qayd etiladi.
T.ning yoşlik yillari arab bosqinlari va ularga qarşi otasi Ğurakning olib borgan kuraşlari davriga töğri kelgan. U arablarning vassali sifatida Suğd ixşidi bölib turgan davrda ham arablarga qarşi zimdan kuraş olib borgan. Xususan, uning 740, 750 y.larda Xitoyga elçilar yuborganligi ma'lum.
T.ning avlodlari hadisşunos olimlar bölib, atTurkiy anNasafiy nisbasi bilan ijod qilişgan. Jumladan, ular orasida Abu Axmad Tolib ibn Ali ibn alHasan ibn Turxar aşŞirakasiy an-Nasafiy (vafoti 900 y.) va 10—11alarda yaşagan Abu Ishoq Ibroxim ibn Abu Ali Muhammad ibn Abu Abdulloh Muhammad ibn Amr ibn Solih ibn Turxar an-Nasafiy atTurxariy kabi nasaflik hadisşunoslar uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУРҒАР — Суғд (Самарканд) ҳукмдори (738—750). Ғуракнннт ўғли. Унинг исми ўзи зарб қилдирган тангаларда twry’r («Турғар»), хитой йилномаларида Дуге (Touho), араб манбаларида Турхар ёки Язид шаклларида қайд этилади. Шунингдек, у араб манбаларида «алМухтор» («Танланган») лақаби билан ҳам зикр этилади. Т. отаси ўрнига арабларга вассал сифатида 738 й.да Самарканд тахтига ўтирган ва мусулмонча Язид исмини олган. Бу пайтгача у Иштихон ҳокими бўлган, Жумладан, Таншу номли хитой йилномасида Кан (Суғд) ҳукмдори Улэга (Ғурак)нинг 731 й. Дугэ исмли ўғлини Цао (Иштихон) ш.га, Мочжо исмли 2ўғлини Ми (Маймурғ) ш.га ҳоким этиб тайинланганлиги ва унинг отасининг ўлимидан сўнг Самарқанд ҳукмдори бўлганлиги қайд этилади.
Т.нинг ёшлик йиллари араб босқинлари ва уларга қарши отаси Ғуракнинг олиб борган курашлари даврига тўғри келган. У арабларнинг вассали сифатида Суғд ихшиди бўлиб турган даврда ҳам арабларга қарши зимдан кураш олиб борган. Хусусан, унинг 740, 750 й.ларда Хитойга элчилар юборганлиги маълум.
Т.нинг авлодлари ҳадисшунос олимлар бўлиб, атТуркий анНасафий нисбаси билан ижод қилишган. Жумладан, улар орасида Абу Ахмад Толиб ибн Али ибн алҲасан ибн Турхар ашШиракасий ан-Насафий (вафоти 900 й.) ва 10—11аларда яшаган Абу Исҳоқ Иброхим ибн Абу Али Муҳаммад ибн Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Амр ибн Солиҳ ибн Турхар ан-Насафий атТурхарий каби насафлик ҳадисшунослар учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.