«Turkestanskiye vedomosti»
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 730–731-b. — ziyouz.com
«Turkestanskiye vedomosti» («Turkiston vedomostlari») — Turkistondagi ilk davriy matbuot, rus istiloçilari tomonidan taşkil etilgan dastlabki gaz. Turkiston generalgubernatori Kaufman tomonidan çop etilgan. 1870 y.dan Toşkentda (1872 y. iyul — 1873 y. fev.da Peterburgda) rus tilida naşr qilingan. Dastlab gaz. bir maromda çiqmagan. 1870 y.da fakat 17 ta soni çop etilgan. Keyingi yildan boşlab haftasiga 1 marta, 1903 y.dan oyiga 3—4 marta, 1907 y.dan kundalik gaz. sifatida çiqa boşlagan. Gaz.ning 6406 soni bosilgan. «T. v.» faoliyatiga bevosita generalgubernator xizmatidagi harbiylar rahbarlik qilişgan. Piyoda qöşinlar ofitseri N.A.Mayev 1892 y.ga qadar muharrir bölgan.
«T. v.» podşo Rossiyasi hukumatining Turkistondagi mavqeini mustahkamlaşga, ölkada çorizm siyosatini ötkazişga, mahalliy aholini çor hukmdorlari va amaldorlariga itoatgöylik ruhida tarbiyalaşga xizmat qilgan. Gaz.da, asosan, Turkiston generalgubernatorligining buyruk, va farmonlari, turli xil rasmiy ma'lumotlar bosilgan. Şuningdek, ölka tarixi, xöjaligi, tabiati va bu yerda yaşovçi xalklarning etnografiyasi, folklori, adabiyoti, urfodatlariga doyr qiziqarli materiallar ham berib borilgan. Mazkur materiallar ölka xalq xöjaligi va madaniyati tarixini örganişda muhim manba hisoblanadi. Gaz.da ölka hayotining barça jabhalarini yorituvçi «Içki xabarlar», «Xabar va yangiliklar», «Mahalliy xronika», «SanktPeterburg» bölimlari faoliyat körsatgan.
«T.v.»da V.V.Bartold, L.S.Berg (1876—1950), N. A. Seversev (1827— 85), A. N. Fedçenko (1844—73), I.V. Muşketov (1850—1902), V.F.Oşanin (1844—1917) kabi maşhur olimlar, şarqşunoslar hamkorlik qilişgan. Mazkur olimlarning faol iştirokida gaz.ning publitsistik ruhi kuçaygan. Gaz.da mahalliy xalq vakillari ham iştirok etgan. Jumladan, Sattorxon Abduğafforovning Qöqon xonligidagi ahvol xususidagi oçerki gaz. muxlislarini jalb etgan. Gaz. ölka hayotidagi köplab salbiy holatlarni körsatmaslikka harakat qilgan.
Gaz.ning Moskva, Peterburg, Vladivostok va b. şaharlarda doimiy muxbirlari bölgan. Dastlab «Turkiston viloyatining gazeti» uşbu gaz.ga ilova tarzida çiqarilgan. Gaz. faoliyati Turkiston XKS ning 1917 y. 15 dek. dagi qaroriga muvofiq töxtatilgan (sönggi soni 1917 y. 15 dek.da bosilgan). Dastlabki davrda gaz. 100 nusxa, 1909 y.dan esa 853 nusxadan iborat bölgan.
Ad..Avşarova M . N ., 18701917 yillarda Turkiston rus vaktli matbuoti, T., 1959; Ernazarov T.E.,Turkistondavaqtli matbuot (18701924), T., 1959; Ernazarov T.E., Akbarov A. I ., Istoriya peçati Turkestana, T., 1976; Abduazizova N., Turkiston matbuoti tarixi (1870—1917), T., 2000.
Norali Oçilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ТУРКЕСТАНСКИЕ ВЕДОМОСТИ» («Туркистон ведомостлари») — Туркистондаги илк даврий матбуот, рус истилочилари томонидан ташкил этилган дастлабки газ. Туркистон генералгубернатори Кауфман томонидан чоп этилган. 1870 й.дан Тошкентда (1872 й. июль — 1873 й. фев.да Петербургда) рус тилида нашр қилинган. Дастлаб газ. бир маромда чиқмаган. 1870 й.да факат 17 та сони чоп этилган. Кейинги йилдан бошлаб ҳафтасига 1 марта, 1903 й.дан ойига 3—4 марта, 1907 й.дан кундалик газ. сифатида чиқа бошлаган. Газ.нинг 6406 сони босилган. «Т. в.» фаолиятига бевосита генералгубернатор хизматидаги ҳарбийлар раҳбарлик қилишган. Пиёда қўшинлар офицери Н.А.Маев 1892 й.га қадар муҳаррир бўлган.
«Т. в.» подшо Россияси ҳукуматининг Туркистондаги мавқеини мустаҳкамлашга, ўлкада чоризм сиёсатини ўтказишга, маҳаллий аҳолини чор ҳукмдорлари ва амалдорларига итоатгўйлик руҳида тарбиялашга хизмат қилган. Газ.да, асосан, Туркистон генералгубернаторлигининг буйрук, ва фармонлари, турли хил расмий маълумотлар босилган. Шунингдек, ўлка тарихи, хўжалиги, табиати ва бу ерда яшовчи халкларнинг этнографияси, фольклори, адабиёти, урфодатларига дойр қизиқарли материаллар ҳам бериб борилган. Мазкур материаллар ўлка халқ хўжалиги ва маданияти тарихини ўрганишда муҳим манба ҳисобланади. Газ.да ўлка ҳаётининг барча жабҳаларини ёритувчи «Ички хабарлар», «Хабар ва янгиликлар», «Маҳаллий хроника», «СанктПетербург» бўлимлари фаолият кўрсатган.
«Т.в.»да В.В.Бартольд, Л.С.Берг (1876—1950), Н. А. Северцев (1827— 85), А. Н. Федченко (1844—73), И.В. Мушкетов (1850—1902), В.Ф.Ошанин (1844—1917) каби машҳур олимлар, шарқшунослар ҳамкорлик қилишган. Мазкур олимларнинг фаол иштирокида газ.нинг публицистик руҳи кучайган. Газ.да маҳаллий халқ вакиллари ҳам иштирок этган. Жумладан, Сатторхон Абдуғаффоровнинг Қўқон хонлигидаги аҳвол хусусидаги очерки газ. мухлисларини жалб этган. Газ. ўлка ҳаётидаги кўплаб салбий ҳолатларни кўрсатмасликка ҳаракат қилган.
Газ.нинг Москва, Петербург, Владивосток ва б. шаҳарларда доимий мухбирлари бўлган. Дастлаб «Туркистон вилоятининг газети» ушбу газ.га илова тарзида чиқарилган. Газ. фаолияти Туркистон ХКС нинг 1917 й. 15 дек. даги қарорига мувофиқ тўхтатилган (сўнгги сони 1917 й. 15 дек.да босилган). Дастлабки даврда газ. 100 нусха, 1909 й.дан эса 853 нусхадан иборат бўлган.
Ад..Авшарова М . Н ., 18701917 йилларда Туркистон рус вактли матбуоти, Т., 1959; Эрназаров Т.Э.,Туркистондавақтли матбуот (18701924), Т., 1959; Эрназаров Т.Э., Акбаров А. И ., История печати Туркестана, Т., 1976; Абдуазизова Н., Туркистон матбуоти тарихи (1870—1917), Т., 2000.
Норали Очилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.