«Turkiston milliy birligi»
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 742–743-b. — ziyouz.com
«Turkiston milliy birligi» — Turkiston taraqqiyparvarlari taşkil qilgan siyosiy taşkilot (1921 — 42). Asosiy maqsadi Turkiston mintaqasining töliq mustaqilligiga erişib, yaxlit davlat tuziş bölgan. Dastlab «Örta Osiyo milliy musulmon jamiyatlari federatsiyasi» nomi bilan taşkil qilingan (1921 y. avg.). Validiy uning Markaziy Qömitasi (MK) raisi etib saylangan. MK tarkibiga Turkistonning nufuzli siyosiy arboblari kirgan, taşkilotning dasturi tasdiklangan. «T.m.b.» bilan «Milşy ittihod» taşkiloti özaro hamkorlikda faoliyat körsatgan. Uning Samarkand ş.da bölgan 6kongressi (1921 y. 5—7 sent.)da 24 banddan iborat Nizom va Turkiston milliy bayroği kabul qilingan. Mazkur kongress Turkiston mintakasidagi istiklolçilik harakatining ğoyaviy jihatdan jipslaşuviga xizmat qildi. «T.m. b.»ning 7kongressi (Toşkent ş., 1922 i. 18—20 sent.) Validiyga taşkilot faoliyatiga xalkaro jamoatçilik e'tiborini qaratiş va çet elda uning bölimlarini tuziş uçun xorijga borişni topşiradi. 1923 y. yozidan uning a'zolari asosan çet ellarda faoliyat körsatgan. Uning Yevropada 2 ta kongressi (1924 y. 23 noyab., 1925 y. 1 may, Berlin) bölgan. «Yangi Turkiston» (muharriri Usmon Xöja, 1927 y. iyun — 1932 y. sent.; Istanbul va Berlin) va «Yoş Turkiston» (muharriri Mustafo Çöqay; 1929 y.dek — 1939 y. avg.; Parij va Berlin) jurnalilari «T.m.b.» organi hisoblangan.
Ad.: Validiy 3., Bölinganni böri yer [Xotiralar], T., 1997; Özbekistonningyangi tarixi, 2kitob [Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida], T., 2000; Ziyoyeva D., Turkiston milliy ozodlik harakati, T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ТУРКИСТОН МИЛЛИЙ БИРЛИГИ» — Туркистон тараққийпарварлари ташкил қилган сиёсий ташкилот (1921 — 42). Асосий мақсади Туркистон минтақасининг тўлиқ мустақиллигига эришиб, яхлит давлат тузиш бўлган. Дастлаб «Ўрта Осиё миллий мусулмон жамиятлари федерацияси» номи билан ташкил қилинган (1921 й. авг.). Валидий унинг Марказий Қўмитаси (МК) раиси этиб сайланган. МК таркибига Туркистоннинг нуфузли сиёсий арбоблари кирган, ташкилотнинг дастури тасдикланган. «Т.м.б.» билан «Милшй иттиҳод» ташкилоти ўзаро ҳамкорликда фаолият кўрсатган. Унинг Самарканд ш.да бўлган 6конгресси (1921 й. 5—7 сент.)да 24 банддан иборат Низом ва Туркистон миллий байроғи кабул қилинган. Мазкур конгресс Туркистон минтакасидаги истиклолчилик ҳаракатининг ғоявий жиҳатдан жипслашувига хизмат қилди. «Т.м. б.»нинг 7конгресси (Тошкент ш., 1922 и. 18—20 сент.) Валидийга ташкилот фаолиятига халкаро жамоатчилик эътиборини қаратиш ва чет элда унинг бўлимларини тузиш учун хорижга боришни топширади. 1923 й. ёзидан унинг аъзолари асосан чет элларда фаолият кўрсатган. Унинг Европада 2 та конгресси (1924 й. 23 нояб., 1925 й. 1 май, Берлин) бўлган. «Янги Туркистон» (муҳаррири Усмон Хўжа, 1927 й. июнь — 1932 й. сент.; Истанбул ва Берлин) ва «Ёш Туркистон» (муҳаррири Мустафо Чўқай; 1929 й.дек — 1939 й. авг.; Париж ва Берлин) журналилари «Т.м.б.» органи ҳисобланган.
Ад.: Валидий 3., Бўлинганни бўри ер [Хотиралар], Т., 1997; Ўзбекистоннингянги тарихи, 2китоб [Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида], Т., 2000; Зиёева Д., Туркистон миллий озодлик ҳаракати, Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.