Turnalar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 777-b. — ziyouz.com
Turnalar (Gruidae) — turnasimonlar turkumi oilasi. 4 uruğga birlaşgan 15 turi mavjud. Yirik, oyoqlari va böyni uzun, qanotlari nisbatan keng. Yevropa, Osiyo, Şim. Amerika, Avstraliyada tarqalgan. Suvoldi yoki öta nam ekosistemalarda yaşaydi. Mavsumiy migratsiya davrida qişlaş joylariga katta gala bölib uçib ketadi. Uyasini yerga ösimliklardan yasaydi. 3—6 yoşida voyaga yetadi. Nasl uçun ikkala jins ham ğamxörlik qiladi. 2— 3 ta tuxum qöyib, 1 oyga yaqin bosadi. Bolalari 2—3 oy ötgaç, uçirma böladi. Jufti doimiy, uzoq saqlanadi. Yoş quşlar otaonasi bilan qişlov joyiga uçib ketadi; bahorda uya quriş joylariga qaytib kelgandan söng alohida yaşay boşlaydi. Ösimliklar uruği, kurtagi, mevasi, haşarotlar, mayda kemiruvçilar, baliqdar, mollyuskalar va b. bilan oziklanadi. Özbekistonda oq turna, kulrang turna va kiçik turna uçib ötiş davrida uçraydi. Jan. viloyatlarda kulrang turna qişlab ham qoladi. Oq turna Tabiatni muhofaza qiliş xalqaro ittifoqi va Özbekiston Respublikasi Qizil kitoblariga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУРНАЛАР (Gruidae) — турнасимонлар туркуми оиласи. 4 уруғга бирлашган 15 тури мавжуд. Йирик, оёқлари ва бўйни узун, қанотлари нисбатан кенг. Европа, Осиё, Шим. Америка, Австралияда тарқалган. Суволди ёки ўта нам экосистемаларда яшайди. Мавсумий миграция даврида қишлаш жойларига катта гала бўлиб учиб кетади. Уясини ерга ўсимликлардан ясайди. 3—6 ёшида вояга етади. Насл учун иккала жинс ҳам ғамхўрлик қилади. 2— 3 та тухум қўйиб, 1 ойга яқин босади. Болалари 2—3 ой ўтгач, учирма бўлади. Жуфти доимий, узоқ сақланади. Ёш қушлар отаонаси билан қишлов жойига учиб кетади; баҳорда уя қуриш жойларига қайтиб келгандан сўнг алоҳида яшай бошлайди. Ўсимликлар уруғи, куртаги, меваси, ҳашаротлар, майда кемирувчилар, балиқдар, моллюскалар ва б. билан озикланади. Ўзбекистонда оқ турна, кулранг турна ва кичик турна учиб ўтиш даврида учрайди. Жан. вилоятларда кулранг турна қишлаб ҳам қолади. Оқ турна Табиатни муҳофаза қилиш халқаро иттифоқи ва Ўзбекистон Республикаси Қизил китобларига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.