Turoq
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 784-b. — ziyouz.com
Turoq — böğinlarning misralar böyiça takrorlanib kelgan muayyan bölagi. T. sillabotonik şe'r tizimida urğuli va urğusiz böğinlarning şe'r ölçovini belgilaydi. Barmoqtizimida şe'r misralaridagi ritmik bölak hisoblanadi, şe'rning ritmini, musiqiyligini vujudga keltiradi. T.lar aruzda rukn deb yuritiladi; ruknlar hijolarning miqdori va sifatiga qarab xarakterlanadi. Şe'riy misralar ikki, uç va undan ortiq T.dan taşkil böladi. Barmoq vazni şe'rlaridagi xar bir misrada 2—3 T., har bir T.da 2—3—4 va undan ortiq böğin böladi.
T.lar misrada 2 katta guruhga bölinib keladi, buning natijasida boş T. paydo böladi. Quyidagi misolda boş T. 2 çiziq bilan körsatilgan:
Dare tölqin, Ğ suvlar toşqin ötolmayman, Otim oriq, manzilimga yetolmayman. Otginamni/oriq qilgan — şu mayda toş, Rangginamni/sariq qilgan—şu qalam qoş. (Özbek xalq qöşiği).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУРОҚ — бўғинларнинг мисралар бўйича такрорланиб келган муайян бўлаги. Т. силлаботоник шеър тизимида урғули ва урғусиз бўғинларнинг шеър ўлчовини белгилайди. Бармоқтизимида шеър мисраларидаги ритмик бўлак ҳисобланади, шеърнинг ритмини, мусиқийлигини вужудга келтиради. Т.лар арузда рукн деб юритилади; рукнлар ҳижоларнинг миқдори ва сифатига қараб характерланади. Шеърий мисралар икки, уч ва ундан ортиқ Т.дан ташкил бўлади. Бармоқ вазни шеърларидаги хар бир мисрада 2—3 Т., ҳар бир Т.да 2—3—4 ва ундан ортиқ бўғин бўлади.
Т.лар мисрада 2 катта гуруҳга бўлиниб келади, бунинг натижасида бош Т. пайдо бўлади. Қуйидаги мисолда бош Т. 2 чизиқ билан кўрсатилган:
Даре тўлқин, Ғ сувлар тошқин ўтолмайман, Отим ориқ, манзилимга етолмайман. Отгинамни/ориқ қилган — шу майда тош, Ранггинамни/сариқ қилган—шу қалам қош. (Ўзбек халқ қўшиғи).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.