Turor Risqulov
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 206-b. — ziyouz.com
Risqulov Turor [1894. 14(26)12, Yettisuv (hoz. Olmaota) viloyati Verniy uyezdi Şarqiy Törğay bölisi (volosti) — 1938.10.2, Moskva] — davlat va jamoat arbobi. Merke ş.dagi rustuzem maktabi (1910) va Pişpek (hoz. Bişkek)dagi xöjalik maktabini tugatgan (1914). Turkistonda podşo Rossiyasiga qarşi 1916 y.da kötarilgan milliy ozodlik harakatida qatnaşgan. Toşkentdagi öqituvçilar seminariyasidaöqigan (1916—17). Qozoq (qirğiz) yoşlarining inqilobiy taşkilotini tuzişda iştirok etgan (1917 y. yozi). Turkiston ASSR soğliqni saqlaş şq komissari (1918— 19), Turkiston kompartiyasi Musulmonlar byurosi raisi (191920), Turkiston ASSR MIK raisining 1örinbosari (1919 y. okt.dan), raisi (1920). R. Moskvaga çaqirib olinib, unga RSFSR Milliy işlar xalq komissarligining 2örinbosari, komissarliknnig Ozarbayjondagi muxtor vakili lavozimlari (1920 y. avg. — 1922 y. iyul) berildi. Keyin öz yurtiga qaytarildi va u Turkiston ASSR Xalq Komissarlari Soveti raisi vazifasida işlay boşlatsi (1922 y. sent. — 1924 y. yanv.). 1924— 25 y.larda u yana Moskvaga çaqirib olindi, Komintern (Kommunistik Internatsional) ijroiya qömitasida, (aoliyat körsatdi (Örta Şarq bölimi prining yordamçisi, Mongoliyada... favqulodda vakil). Söng VKP (b) Qozoğiston ölka komitetiga yuborilib, «Yenbekşi kazax» gaz. mas'ul muharriri qilib tayinlandi (1926 y. 10 apr.dan). RSFSR XKS raisining örinbosari (192637).
R. tarix, iqtisod, siyosat, jurnalistika sohasida özbek, qozoq, rus tillarida asarlar yozdi. «Yettisuv masalalari» (Toşkent, 1923), «Inqilob va Turkistonning tub aholisi» (1917—19) (Toşkent, 1925, 1qism), «Örta Osiyo dolisining 1916 yil qözğoloni» (Kizil Örda, 1927), «Krzoğiston» (MoskvaLeningrad, 1927), «Qirğiziston» (MoskvaLeningrad, 1929), «Turksib» (1930) kabi kitoblari şular jumlasidandir.
R. 1937 y. 21 mayda hibsga olingan. Turkistondagi «Ittihodi taraqqiy» millatçilik taşkilotiga aloqadorlik va «panturkizm»da ayblanib, 1938 y. 8 i otişga hukm qilingan. 1956 y. oqlandi. SSSR parçalangaç, R.ning ilmiy merosi Turkiston xalqlariga qaytarildi. Uç jildli asarlari Olmaotada rus tilida çop etildi. Tavalludining 100 yilligi keng nişonlandi (1994).
Ad.h Musbyuro RKP(b) v Turkestane. 1, 2 i ZTurkestanskiye krayeviye konferensii RKP 1919—20 gg. s vvedeniyem tov. Riskulova, T., 1922; Özbekistonning yangi tarixi, 2kitob [Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida], T., 2000; Rajabov K,., Haydarov M., Turkiston tarixi (1917—24), T., 2002.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РИСҚУЛОВ Турор [1894. 14(26)12, Еттисув (ҳоз. Олмаота) вилояти Верний уезди Шарқий Тўрғай бўлиси (волости) — 1938.10.2, Москва] — давлат ва жамоат арбоби. Мерке ш.даги рустузем мактаби (1910) ва Пишпек (ҳоз. Бишкек)даги хўжалик мактабини тугатган (1914). Туркистонда подшо Россиясига қарши 1916 й.да кўтарилган миллий озодлик ҳаракатида қатнашган. Тошкентдаги ўқитувчилар семинариясидаўқиган (1916—17). Қозоқ (қирғиз) ёшларининг инқилобий ташкилотини тузишда иштирок этган (1917 й. ёзи). Туркистон АССР соғлиқни сақлаш шқ комиссари (1918— 19), Туркистон компартияси Мусулмонлар бюроси раиси (191920), Туркистон АССР МИК раисининг 1ўринбосари (1919 й. окт.дан), раиси (1920). Р. Москвага чақириб олиниб, унга РСФСР Миллий ишлар халқ комиссарлигининг 2ўринбосари, комиссарликнниг Озарбайжондаги мухтор вакили лавозимлари (1920 й. авг. — 1922 й. июль) берилди. Кейин ўз юртига қайтарилди ва у Туркистон АССР Халқ Комиссарлари Совети раиси вазифасида ишлай бошлаци (1922 й. сент. — 1924 й. янв.). 1924— 25 й.ларда у яна Москвага чақириб олинди, Коминтерн (Коммунистик Интернационал) ижроия қўмитасида, (Ьаолият кўрсатди (Ўрта Шарқ бўлими прининг ёрдамчиси, Монголияда... фавқулодда вакил). Сўнг ВКП (б) Қозоғистон ўлка комитетига юборилиб, «Енбекши казах» газ. масъул муҳаррири қилиб тайинланди (1926 й. 10 апр.дан). РСФСР ХКС раисининг ўринбосари (192637).
Р. тарих, иқтисод, сиёсат, журналистика соҳасида ўзбек, қозоқ, рус тилларида асарлар ёзди. «Еттисув масалалари» (Тошкент, 1923), «Инқилоб ва Туркистоннинг туб аҳолиси» (1917—19) (Тошкент, 1925, 1қисм), «Ўрта Осиё долисининг 1916 йил қўзғолони» (Кизил Ўрда, 1927), «Крзоғистон» (МоскваЛенинград, 1927), «Қирғизистон» (МоскваЛенинград, 1929), «Турксиб» (1930) каби китоблари шулар жумласидандир.
Р. 1937 й. 21 майда ҳибсга олинган. Туркистондаги «Иттиҳоди тараққий» миллатчилик ташкилотига алоқадорлик ва «пантуркизм»да айбланиб, 1938 й. 8 i отишга ҳукм қилинган. 1956 й. оқланди. СССР парчалангач, Р.нинг илмий мероси Туркистон халқларига қайтарилди. Уч жилдли асарлари Олмаотада рус тилида чоп этилди. Таваллудининг 100 йиллиги кенг нишонланди (1994).
Ад.ҳ Мусбюро РКП(б) в Туркестане. 1, 2 и ЗТуркестанские краевые конференции РКП 1919—20 гг. с введением тов. Рискулова, Т., 1922; Ўзбекистоннинг янги тарихи, 2китоб [Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида], Т., 2000; Ражабов К,., Ҳайдаров М., Туркистон тарихи (1917—24), Т., 2002.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.