Tutanxamon
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 795–796-b. — ziyouz.com
Tutanxamon (taxtga ötirgandagi ismi — Nebxeprura) — Misrda Yangi podşolik davri (18sulola)da mil. av. taxm. 1347—1337 y.larda hukm surgan fir'avn. Fir'avn Amenxotep IV (Exnaton)ning Nefertititsan tuğilgan 3qizi Anxesenpaatonga uylangan. Ehtimol Amenxotepning ukasi ham bölgan. Taxm. 12 yoşida Tutanxaton (Atonning jonli obrazi degani) nomi bilan taxtga ötirib, 20 yoşga tölmasdan vafot etgan. Hokimiyat amalda vazir Eye va b. amaldorlar qölida bölgan. T. davrida Exnatonning diniy islohotlari bekor qilingan. Amon kultiga sajda qiliş tiklank*ih, T.ning özi T. ismidan voz keçib, fir'avn qarorgohini Exetatondan Fivaga qaytargan.
T.ning şoxlar vodiysidagi maqbarasi 1922 y. ingliz arxeologi G. Karter tomonidan topilgan. Maqbara öğriqaroqçilar tomonidan talanmagan. Undan T.ning oltin sarkofagidan taşqari, yoş fir'avn tirikligida yaxşi körgan san'at asarlari va uning qurol, buyumlari: oltin niqobi, rafiqasi Anxesenpaatonning tasviri, fir'avn 2 ğildirakli jang aravasi ustida aks ettirilgan haykalça, oltin, ganç, qora va qizil yoğoçlardan işlangan haykalçalar, öqyoy, xanjar, qutiça, örindiq va b. buyumlar topilgan. Bu noyob san'at asarlari jahonning köpgina mamlakatlarida namoyiş etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУТАНХАМОН (тахтга ўтиргандаги исми — Небхепрура) — Мисрда Янги подшолик даври (18сулола)да мил. ав. тахм. 1347—1337 й.ларда ҳукм сурган фиръавн. Фиръавн Аменхотеп IV (Эхнатон)нинг Нефертитицан туғилган 3қизи Анхесенпаатонга уйланган. Эҳтимол Аменхотепнинг укаси ҳам бўлган. Тахм. 12 ёшида Тутанхатон (Атоннинг жонли образи дегани) номи билан тахтга ўтириб, 20 ёшга тўлмасдан вафот этган. Ҳокимият амалда вазир Эйе ва б. амалдорлар қўлида бўлган. Т. даврида Эхнатоннинг диний ислоҳотлари бекор қилинган. Амон культига сажда қилиш тикланk*ih, Т.нинг ўзи Т. исмидан воз кечиб, фиръавн қароргоҳини Эхетатондан Фивага қайтарган.
Т.нинг шохлар водийсидаги мақбараси 1922 й. инглиз археологи Г. Картер томонидан топилган. Мақбара ўғриқароқчилар томонидан таланмаган. Ундан Т.нинг олтин саркофагидан ташқари, ёш фиръавн тириклигида яхши кўрган санъат асарлари ва унинг қурол, буюмлари: олтин ниқоби, рафиқаси Анхесенпаатоннинг тасвири, фиръавн 2 ғилдиракли жанг араваси устида акс эттирилган ҳайкалча, олтин, ганч, қора ва қизил ёғочлардан ишланган ҳайкалчалар, ўқёй, ханжар, қутича, ўриндиқ ва б. буюмлар топилган. Бу ноёб санъат асарлари жаҳоннинг кўпгина мамлакатларида намойиш этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.