Tutdoşlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 796–797-b. — ziyouz.com
Tutdoşlar (Mogaseaye) — ikki urugpallali ösimliklar oilasi. Sut şirali daraxt, buta, ba'zan sut şirasiz öt ösimliklar. Barglari navbatlaşib yoki qaramaqarşi joylaşgan, butun, öyilgan yoki qayçibarg, yonbargli. Töpgullari — kuçala, boşoq, rövaksimon yoki böş şarsimon. Gullari ayrim jinsli, bir yoki ikki uyli. Gulqörğoni oddiy odatda, 4 bölakli. Çangçisi törtta, uruğçisi bitta. Mevasi danaksimon yoki yonğoqça, birlaşib etli töpmeva hosil qiladi. T.ga 53 turkum va 1400 ga yaqin tur kiradi. Asosan, tropik va subtropik mamlakatlarda, qisman örta mintaqada tarqalgan.
T.ning eng yirik turkumlaridan biri fikus (Fikus) doim yaşil yoki barg tökadigan daraxt, buta, ba'zan öt ösimliklari hisoblanadi. 1000 ga yaqin turi bor. Bargi turli şaklda, yonbargli, köpinça tökiluvçan. Fikuslardan anjir (F. carica) uzoq yaşovçi daraxt. Barglari oddiy, 3—5 bölakçali, tökiluvçan. Gullari töpgulining içida örnaşgan. T. ning yana bir yirik turkumi tut (Moras) Şim. yarim şarning mö'tadil mintaqalarida tarqalgan.
Özbekistonda manzarali ösimlik sifatida ekiladigan (asosiy vatani Xitoy, Yaponiya) mevasi anjirga öxşaş qoğoz daraxti, Şim. Amerikada ösuvçi tikanli daraxt — maklyura, faqat tropik mamlakatlarda ösadigan mevasi ajoyib non daraxti, Malayya arxipelagida tarqalgan sut şirasi ğoyat zaharli salobatli daraxt — zaqqum ham T.ga mansub.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУТДОШЛАР (Могасеае) — икки уругпаллали ўсимликлар оиласи. Сут ширали дарахт, бута, баъзан сут ширасиз ўт ўсимликлар. Барглари навбатлашиб ёки қарамақарши жойлашган, бутун, ўйилган ёки қайчибарг, ёнбаргли. Тўпгуллари — кучала, бошоқ, рўваксимон ёки бўш шарсимон. Гуллари айрим жинсли, бир ёки икки уйли. Гулқўрғони оддий одатда, 4 бўлакли. Чангчиси тўртта, уруғчиси битта. Меваси данаксимон ёки ёнғоқча, бирлашиб этли тўпмева ҳосил қилади. Т.га 53 туркум ва 1400 га яқин тур киради. Асосан, тропик ва субтропик мамлакатларда, қисман ўрта минтақада тарқалган.
Т.нинг энг йирик туркумларидан бири фикус (Fikus) доим яшил ёки барг тўкадиган дарахт, бута, баъзан ўт ўсимликлари ҳисобланади. 1000 га яқин тури бор. Барги турли шаклда, ёнбаргли, кўпинча тўкилувчан. Фикуслардан анжир (F. carica) узоқ яшовчи дарахт. Барглари оддий, 3—5 бўлакчали, тўкилувчан. Гуллари тўпгулининг ичида ўрнашган. Т. нинг яна бир йирик туркуми тут (Moras) Шим. ярим шарнинг мўътадил минтақаларида тарқалган.
Ўзбекистонда манзарали ўсимлик сифатида экиладиган (асосий ватани Хитой, Япония) меваси анжирга ўхшаш қоғоз дарахти, Шим. Америкада ўсувчи тиканли дарахт — маклюра, фақат тропик мамлакатларда ўсадиган меваси ажойиб нон дарахти, Малайя архипелагида тарқалган сут шираси ғоят заҳарли салобатли дарахт — заққум ҳам Т.га мансуб.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.