Tuyaçilik
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 805-b. — ziyouz.com
Tuyaçilik — çorvaçşşkning tuyalarni köpaytiriş va ulardan foydalaniş bilan şuğullanuvçi tarmoği; tuyalar biologiyasi, seleksiyasi, zootexnikasi, xöjalik ahamiyatini örganadigan fan. T. xöjaliklari çöl, çala çöl va quruq daşt mintaqalarida joylaşgan. Issiq iklimga moslaşgan dromedar (bir örkaçli) tuyalar Özbekistonning jan. mintaqalari, Turkmaniston, Tojikiston, Afğoniston, Hindiston, Eron, Turkiya va Afrika mamlakatlarida, sovuqqa çidamli baktrian (ikki örkaçli) tuyalar Özbekistonning şim. qismida, Qozoğiston va Qirğiziston, Rossiyaning Astraxon viloyati, Qalmiq çöllarida, Tuva, Oltoy ölkasida, Mongoliya, Xitoyning ğarbiy mintaqalarida yetiştiriladi va ulardan foydalaniladi.
Yevropa mamlakatlaridan Ispaniyada ham tuyalar bor. Ularni 8-a.da mavrlar Afrikadan olib ötgan. 1886 y.da tuyalar Avstraliyaga ham keltirilgan, quruq daşt iqlimi, şörxok çöllari tufayli tuyalar bu yerda yaşab ketgan.
20-a.ning 30—40-y.larida Toşkent yilqiçilik, tuyaçilik, xaçirçilik va b. yukçi hayvonlar tajriba styasida tuya resurslarini örganiş, T.da naslçilik işlarini taşkil etiş, ularni asraş, parvariş qiliş, ulardan sifatli mahsulotlar oliş kabi mavzular böyiça tadqiqot işlari olib borildi (prof.lar V. A. Şçekin, I. I. Lakoza). Hoz. paytda T. sohasi böyiça ilmiyamaliy işlar respublika çorvaçilik va qorakölçilik i.t. intlarida olib boriladi. Oliy va örta maxsus qişloq xöjaligi. öquv yurtlarida T. mustaqil fan sifatida öqitiladi.
Abdusattor Amirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУЯЧИЛИК — чорвачшшкнинг туяларни кўпайтириш ва улардан фойдаланиш билан шуғулланувчи тармоғи; туялар биологияси, селекцияси, зоотехникаси, хўжалик аҳамиятини ўрганадиган фан. Т. хўжаликлари чўл, чала чўл ва қуруқ дашт минтақаларида жойлашган. Иссиқ иклимга мослашган дромедар (бир ўркачли) туялар Ўзбекистоннинг жан. минтақалари, Туркманистон, Тожикистон, Афғонистон, Ҳиндистон, Эрон, Туркия ва Африка мамлакатларида, совуққа чидамли бактриан (икки ўркачли) туялар Ўзбекистоннинг шим. қисмида, Қозоғистон ва Қирғизистон, Россиянинг Астрахон вилояти, Қалмиқ чўлларида, Тува, Олтой ўлкасида, Монголия, Хитойнинг ғарбий минтақаларида етиштирилади ва улардан фойдаланилади.
Европа мамлакатларидан Испанияда ҳам туялар бор. Уларни 8-а.да маврлар Африкадан олиб ўтган. 1886 й.да туялар Австралияга ҳам келтирилган, қуруқ дашт иқлими, шўрхок чўллари туфайли туялар бу ерда яшаб кетган.
20-а.нинг 30—40-й.ларида Тошкент йилқичилик, туячилик, хачирчилик ва б. юкчи ҳайвонлар тажриба стясида туя ресурсларини ўрганиш, Т.да наслчилик ишларини ташкил этиш, уларни асраш, парвариш қилиш, улардан сифатли маҳсулотлар олиш каби мавзулар бўйича тадқиқот ишлари олиб борилди (проф.лар В. А. Шчекин, И. И. Лакоза). Ҳоз. пайтда Т. соҳаси бўйича илмийамалий ишлар республика чорвачилик ва қоракўлчилик и.т. интларида олиб борилади. Олий ва ўрта махсус қишлоқ хўжалиги. ўқув юртларида Т. мустақил фан сифатида ўқитилади.
Абдусаттор Амиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.