Tuyaqorin
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 805–806-b. — ziyouz.com
Tuyaqorin (Heliotrapium lasiocarpum L. et. M.) — kampirçopondoşlarga mansub bir yillik zaharli öt; böyi 30—60 sm, serşox. Ildizi öq ildiz; suyet şoxlanadi. Barglari navbatmanavbat joylaşgan, ikkala tomoni dağal tuklar bilan qoplangan. Gullari mayda, oq, töpgul öqiga bir tomonlama örnaşgan. Uruği oq tuklar bilan qoplangan, har mevada 4 tadan yetişadi. Apr.da unadi, may oyida gullaydi: uruği iyulning 2yarmida pişadi. Uruğidan köpayadi. Nihollari apr.da kökarib çiqadi. Sent. oxirida quriydi. T. yöl yoqalarida, uvat va marzalarda, ayniqsa, bahorikor ekinlar orasida köp ösadi. Poya va barglarida 0,4%, uruğida esa 1 % ga yaqin zaharli alkaloidlar (geliotrin va laziokarpin) bor. Yetilgan uruğlari asta tökilib tuproqni, ayn iksa, hosili keç yiğiştirilgan donni ifloslaydi. T. uruği aralaşgan buğdoy, arpa, tariq va b. donlarni iste'mol qiliş natijasida odam va hayvonlar zaharlanişi mumkin. Örta Osiyoda Tarkalgan. Taşlandiq yerlar, ötzor, boğ va uzumzorlarda ösadi.
Kuraş çoralari: uruğlik material tozalanadi; ekinlar ötoq qilinadi; ğalla ekinlariga 2,4—D tipidagi gerbitsidlar purkalanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУЯҚОРИН (Heliotrapium lasiocarpum L. et. М.) — кампирчопондошларга мансуб бир йиллик заҳарли ўт; бўйи 30—60 см, сершох. Илдизи ўқ илдиз; сует шохланади. Барглари навбатманавбат жойлашган, иккала томони дағал туклар билан қопланган. Гуллари майда, оқ, тўпгул ўқига бир томонлама ўрнашган. Уруғи оқ туклар билан қопланган, ҳар мевада 4 тадан етишади. Апр.да унади, май ойида гуллайди: уруғи июлнинг 2ярмида пишади. Уруғидан кўпаяди. Ниҳоллари апр.да кўкариб чиқади. Сент. охирида қурийди. Т. йўл ёқаларида, уват ва марзаларда, айниқса, баҳорикор экинлар орасида кўп ўсади. Поя ва баргларида 0,4%, уруғида эса 1 % га яқин заҳарли алкалоидлар (гелиотрин ва лазиокарпин) бор. Етилган уруғлари аста тўкилиб тупроқни, айн икса, ҳосили кеч йиғиштирилган донни ифлослайди. Т. уруғи аралашган буғдой, арпа, тариқ ва б. донларни истеъмол қилиш натижасида одам ва ҳайвонлар заҳарланиши мумкин. Ўрта Осиёда Tapкалган. Ташландиқ ерлар, ўтзор, боғ ва узумзорларда ўсади.
Кураш чоралари: уруғлик материал тозаланади; экинлар ўтоқ қилинади; ғалла экинларига 2,4—Д типидаги гербицидлар пуркаланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.