Tuyduk
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 677-b. — ziyouz.com
Tuyduk — turkman xalq puflama musiqa çolğusi. 3 ta turi mavjud. Gargi T. (qarğa — qad. turkiyça — qarğalaş, insjinslarni haydaş sözidan) — töğri uşlab çalinadigan nay. Qozoq sibizğasi, boşqird qu ray iga yaqin. Qamişning maxsus turidan işlanadi. Uz. 750—800 mm, diametri — 1820 mm. Tovuşi kuçli emas, öziga xos xiraroq tusga ega; asosiy tovuş bilan birga qöşimça şipillaydigan tovuş eşitiladi. Oldingi davrlarda tabobat (davolaş), jodu marosimlarida keng qöllanilgan (nomi şundan).
Hozirda muayyan mavzuli kuylar, afsona va doston kuylari ijro etiladi. Dilli T. (tilçali T.) — tilçali nay. Uz. 160 mm atrofida, diametri — 68 mm. 3—4 ta teşigi mavjud. Ötkir va pinğillagan ovozga ega. Xalq qöşiqlari, oddiy kuylar ijro etiladi. Goşadilli T. (qöşaloq tilçali T.) —özbek qöşnayiga yaqin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУЙДУК — туркман халқ пуфлама мусиқа чолғуси. 3 та тури мавжуд. Гарги Т. (қарға — қад. туркийча — қарғалаш, инсжинсларни ҳайдаш сўзидан) — тўғри ушлаб чалинадиган най. Қозоқ сибизғаси, бошқирд қу рай ига яқин. Қамишнинг махсус туридан ишланади. Уз. 750—800 мм, диаметри — 1820 мм. Товуши кучли эмас, ўзига хос хирароқ тусга эга; асосий товуш билан бирга қўшимча шипиллайдиган товуш эшитилади. Олдинги даврларда табобат (даволаш), жоду маросимларида кенг қўлланилган (номи шундан).
Ҳозирда муайян мавзули куйлар, афсона ва достон куйлари ижро этилади. Дилли Т. (тилчали Т.) — тилчали най. Уз. 160 мм атрофида, диаметри — 68 мм. 3—4 та тешиги мавжуд. Ўткир ва пинғиллаган овозга эга. Халқ қўшиқлари, оддий куйлар ижро этилади. Гошадилли Т. (қўшалоқ тилчали Т.) —ўзбек қўшнайига яқин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.