Tuyuq
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 801–802-b. — ziyouz.com
Tuyuq — turkiy xalkdar mumtoz şe'riyatidagi lirik janr. T. 4 misrali şe'r bölib, aruzning ramal bahrida yoziladi; aaba, ba'zan abvb tarzida va favqulodda xrllarda — aaaa ölçovida qofiyalanadi. T. söz öyini asosida tajnis qofiyasida beriladi. Tajnissiz T.lar ham bor. T.ning dastlabki namunalari xalq oğzaki ijodida uçraydi. Bizgaça yetib kelgan T.lar Burhoniddin Sivosiy (14-a.) qalamiga mansub. «Qutadğu bilig» da ham tajnisli törtliklar bor, biroq ular mutaqorib bahrida yozilgan. Alişer Navoiy «Mezon ulavzon» asarida T.ni birinçi marta janr sifatida belgilab ötgan va şakllantirgan. Bobur özining «Aruz risolasi» asarida T.ni turkiy şe'riyat şakllaridan biri sifatida baholagan. T. hoz. şe'riyatda birmunça boşqaçaroq nomlarda uçraydi. Xususan, ozarbayjonlarda bayot, turklarda ma'ni, turkmanlarda la'li. Mumtoz adabiyotda Lutfiy, Navoiy, Bobur, 20-a. şoirlaridan Ğ. Ğulom, Habibiy, Çarxiy, Sobir Abdulla va b. ijodida T. janrining yetuk namunalari mavjud.
Ad.: Orzibekov R., Lirikada kiçik janrlar. T., 1976.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУЮҚ — туркий халкдар мумтоз шеъриятидаги лирик жанр. Т. 4 мисрали шеър бўлиб, арузнинг рамал баҳрида ёзилади; ааба, баъзан абвб тарзида ва фавқулодда хрлларда — аааа ўлчовида қофияланади. Т. сўз ўйини асосида тажнис қофиясида берилади. Тажниссиз Т.лар ҳам бор. Т.нинг дастлабки намуналари халқ оғзаки ижодида учрайди. Бизгача етиб келган Т.лар Бурҳониддин Сивосий (14-а.) қаламига мансуб. «Қутадғу билиг» да ҳам тажнисли тўртликлар бор, бироқ улар мутақориб баҳрида ёзилган. Алишер Навоий «Мезон улавзон» асарида Т.ни биринчи марта жанр сифатида белгилаб ўтган ва шакллантирган. Бобур ўзининг «Аруз рисоласи» асарида Т.ни туркий шеърият шаклларидан бири сифатида баҳолаган. Т. ҳоз. шеъриятда бирмунча бошқачароқ номларда учрайди. Хусусан, озарбайжонларда баёт, туркларда маъни, туркманларда лаъли. Мумтоз адабиётда Лутфий, Навоий, Бобур, 20-а. шоирларидан Ғ. Ғулом, Ҳабибий, Чархий, Собир Абдулла ва б. ижодида Т. жанрининг етук намуналари мавжуд.
Ад.: Орзибеков Р., Лирикада кичик жанрлар. Т., 1976.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.