Tuzlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 676-b. — ziyouz.com
Tuzlar TUZLAR, tabiiy tuzlar — çökindi tuz konlarini hosil qiluvçi, suvda tez eriş hususiyatiga ega bölgan, şör va aççiqşör ta'mli minerallar guruhi. Kimyoviy tarkibi — xloritlar va natriy, kaliy, magniyning sulfatlari. Tout tuzi (galit), silvin, karnallit, kainit, poligalit, longbeynit, mirabilit, tenarditlar muhim tuzlar sirasiga kiradi. Hosil böliş vaqti va şaroitiga qarab T. konlari 3 tipga bölinadi. Yer yuzasidan ozmiköpmi çuqurlikda joylaşgan qattiqT.ning yirik qatlamlari yoki ştok va gumbazeimon yotqiziqlari bölib, ilgarigi geologik davrlar mobaynida hosil bölgan çökindi qazilma konlari. Dunyo böyiça T. kazilmalarining 30% şu tipdagi konlarga töğri keladi. Çuqurlikdagi tabiiy T.ning yer osti suvlari ta'sirida erib çiqib ketişi natijasida hosil böladigan tuzli manbalar vanamakoblar. Bu konlardan çöktiriş yöli bilan toş tuzining 50% dan ortiği qazib olinadi. Zamonaviy tuz konlari (şör köl, qöltiq va lagunalar) Yer yuzida keng tarqalgan bölib, bu tipga xoz. zamon dengiz va okeanlari ham kiradi. T. ning 20% şu tipdagi konlardan qazib olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУЗЛАР, табиий тузлар — чўкинди туз конларини ҳосил қилувчи, сувда тез эриш ҳусусиятига эга бўлган, шўр ва аччиқшўр таъмли минераллар гуруҳи. Кимёвий таркиби — хлоритлар ва натрий, калий, магнийнинг сульфатлари. Tout тузи (галит), сильвин, карналлит, каинит, полигалит, лонгбейнит, мирабилит, тенардитлар муҳим тузлар сирасига киради. Ҳосил бўлиш вақти ва шароитига қараб Т. конлари 3 типга бўлинади. Ер юзасидан озмикўпми чуқурликда жойлашган қаттиқТ.нинг йирик қатламлари ёки шток ва гумбазеимон ётқизиқлари бўлиб, илгариги геологик даврлар мобайнида ҳосил бўлган чўкинди қазилма конлари. Дунё бўйича Т. казилмаларининг 30% шу типдаги конларга тўғри келади. Чуқурликдаги табиий Т.нинг ер ости сувлари таъсирида эриб чиқиб кетиши натижасида ҳосил бўладиган тузли манбалар ванамакоблар. Бу конлардан чўктириш йўли билан тош тузининг 50% дан ортиғи қазиб олинади. Замонавий туз конлари (шўр кўл, қўлтиқ ва лагуналар) Ер юзида кенг тарқалган бўлиб, бу типга хоз. замон денгиз ва океанлари ҳам киради. Т. нинг 20% шу типдаги конлардан қазиб олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.