Tver viloyati

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 197–198-b. — ziyouz.com

Tver viloyati - RF tarkibidagi viloyat. 1935 y. 29 yanv.da taşkil qilingan. Mayd. 84,1 ming km2. Axoliyey 1472,0 ming kişi (2002), asosan, ruslar (94%), şuningdek, ukrain, karel, belorus va b. millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi 73,1%. Markazi — Tver ş. Boşqa yirik şaharlari: Rjev, Vişniy Voloçyok, 36 ma'muriy tuman, 23 şahar va 33 şaharçadan iborat.

T. v. Şarqiy Yevropa tekisligining markaziy qismida, Volganing yuqori havzasi suvayirğiçida joylaşgan. Ğarbiy qismida Valday qirlari (bal. 346 m gaça), jan.ğarbda Ğarbiy Dvina pastligi. Şarqiy qismi tekislik, jan. şarqi Volga böyi pastligi.

Foydali qazilmalardan qönğir kömir, torf, şişasimon qum, ohaktoş, dolomit, mineral öğitlar bor: şifobaxş mineral buloklar mavjud. Iklimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça trasi —9°, iyulniki 17°. Yillik yoğin 650 mm. Vegetatsiya davri 190 kunga yaqin. Daryolari: Volga hamda uning irmoklari: Selijarovka, Tversa, Medveditsa, Mologa va ğarbda Ğarbiy Dvina, şim.da Msta. 500 dan ziyod köl, şu jumladan, Seliger, Volgo, Peno, Vselug, Sterj; Ivankovskoye, Ugliçskoye, Ribinskoye, Vişnevolotskoye suv omborlari bor. Tuproklari podzol, çimlipodzol, gleylipodzol. Örmon viloyat hududining 50%ni, ötlokdar katta maydonni egallaydi, 9% maydoni botqoqlik. Buğu, yevropa yeligi, qönğir ayiq, böri, tulki, qur, karqur, çil, kaklik, yovvoyi ördak va b. yaşaydi. Baliq köp. Markaziy örmon qöriqxonasi bor.

Sanoatining asosiy tarmoqlari: elektr energetika (eng yirik elektr styalari: Konakov issiklik elektr stya.si, Kalinin AES), yoqilği va qora metallurgiya sanoati, maşinasozlik (Rossiyadagi yölovçi taşuvçi vagonlarning 73%, ekskavatorlarining 48%, hamda yuk vagonlari, daryo kemalari, dastgohlar, minorali kranlar, temirçilikpress maşinalari, sanoat asbobuskunalari, ziğir öriş texnikasi), metallsozlik va töqimaçilik (asosan, ipgazlama hamda ipak va jun matolar). Kime va neft kimyosi (kimyo tolasi, plastik şişa va şişa tola, poligrafik böyoqlar, sun'iy çarm, rezina texnika mahsulotlari), örmon va yogoçsozlik, tikuvçilik, sellyulozaqoğoz, könpoyabzal, şişa (Rossiya oynaşişa işlab çiqariş.ning 6%), quriliş materiallari va çinnifayans, poligrafik tarmoqdari rivojlangan. Eng yirik korxonalari: vagonsozlik va ekskavator zdlari (Tver), «SAVMA» maşinasozlik zdi, stanoklar işlab çiqariş (Kimri), «Fayans» (Konakovo), minorali kranlar (Rjev), «Gidropress» (Nelidovo), «Bejetskselmaş», «Tver manufaktura», «Ximvolokno», «Iskoj» (Tver) ktlari, Kalinin AES, Novotverets va Konakov GESlari. Qönğir kumir, torf qazib olinadi. Boş sanoat markazlari — Tver, Nelidovo, Vişniy Voloçek, Rjev, Bejetsk, Torjok, Konakovo.

Q.x.ning yetakçi tarmoği — çorvaçilik, asosan, sut va göşt çorvaçiligi; çöçqaçilik, qöyçilik, eçkiçilik, parrandaçilik rivojlangan, Ziğir, kartoşka, sabzavot (karam, sabzi, lavlagi) yetiştiriladi. Don (suli, tariq, buğdoy) va ozuqa ekinlari ekiladi. Volga daryosi va Seliger kölida kema qatnaydi. T.y. uzunligi 1790 km. Kattiq qoplamali avtomobil yöllar uz. 14992 km. T.da xalqaro «Migalovo» aeroporti bor. 5 ta oliy öquv yurti, 3 teatr, kartinalar galereyasi mavjud.

44 sanatoriy va dam oliş muassasasi, şu jumladan, Kaşin balneologik kurorti bor. Viloyat hududida biosfera qöriqxonasi, «Vasilyovo» me'moriyetnofafik muzeyi va b. muzeylar, «Tver viloyatining Puşkin joylari» tarixiytabiiy buyurtma hududi joylaşgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТВЕРЬ ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. 1935 й. 29 янв.да ташкил қилинган. Майд. 84,1 минг км2. Ахолией 1472,0 минг киши (2002), асосан, руслар (94%), шунингдек, украин, карел, белорус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 73,1%. Маркази — Тверь ш. Бошқа йирик шаҳарлари: Ржев, Вишний Волочёк, 36 маъмурий туман, 23 шаҳар ва 33 шаҳарчадан иборат.

Т. в. Шарқий Европа текислигининг марказий қисмида, Волганинг юқори ҳавзаси сувайирғичида жойлашган. Ғарбий қисмида Валдай қирлари (бал. 346 м гача), жан.ғарбда Ғарбий Двина пастлиги. Шарқий қисми текислик, жан. шарқи Волга бўйи пастлиги.

Фойдали қазилмалардан қўнғир кўмир, торф, шишасимон қум, оҳактош, доломит, минерал ўғитлар бор: шифобахш минерал булоклар мавжуд. Иклими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача траси —9°, июлники 17°. Йиллик ёғин 650 мм. Вегетация даври 190 кунга яқин. Дарёлари: Волга ҳамда унинг ирмоклари: Селижаровка, Тверца, Медведица, Молога ва ғарбда Ғарбий Двина, шим.да Мста. 500 дан зиёд кўл, шу жумладан, Селигер, Волго, Пено, Вселуг, Стерж; Иваньковское, Угличское, Рибинское, Вишневолоцкое сув омборлари бор. Тупроклари подзол, чимлиподзол, глейлиподзол. Ўрмон вилоят ҳудудининг 50%ни, ўтлокдар катта майдонни эгаллайди, 9% майдони ботқоқлик. Буғу, европа елиги, қўнғир айиқ, бўри, тулки, қур, карқур, чил, каклик, ёввойи ўрдак ва б. яшайди. Балиқ кўп. Марказий ўрмон қўриқхонаси бор.

Саноатининг асосий тармоқлари: электр энергетика (энг йирик электр стялари: Конаков иссиклик электр стя.си, Калинин АЭС), ёқилғи ва қора металлургия саноати, машинасозлик (Россиядаги йўловчи ташувчи вагонларнинг 73%, экскаваторларининг 48%, ҳамда юк вагонлари, дарё кемалари, дастгоҳлар, минорали кранлар, темирчиликпресс машиналари, саноат асбобускуналари, зиғир ўриш техникаси), металлсозлик ва тўқимачилик (асосан, ипгазлама ҳамда ипак ва жун матолар). Киме ва нефть кимёси (кимё толаси, пластик шиша ва шиша тола, полиграфик бўёқлар, сунъий чарм, резина техника маҳсулотлари), ўрмон ва ёгочсозлик, тикувчилик, целлюлозақоғоз, кўнпойабзал, шиша (Россия ойнашиша ишлаб чиқариш.нинг 6%), қурилиш материаллари ва чиннифаянс, полиграфик тармоқдари ривожланган. Энг йирик корхоналари: вагонсозлик ва экскаватор здлари (Тверь), «САВМА» машинасозлик зди, станоклар ишлаб чиқариш (Кимри), «Фаянс» (Конаково), минорали кранлар (Ржев), «Гидропресс» (Нелидово), «Бежецксельмаш», «Тверь мануфактура», «Химволокно», «Искож» (Тверь) ктлари, Калинин АЭС, Новотверец ва Конаков ГЭСлари. Қўнғир кумир, торф қазиб олинади. Бош саноат марказлари — Тверь, Нелидово, Вишний Волочек, Ржев, Бежецк, Торжок, Конаково.

Қ.х.нинг етакчи тармоғи — чорвачилик, асосан, сут ва гўшт чорвачилиги; чўчқачилик, қўйчилик, эчкичилик, паррандачилик ривожланган, Зиғир, картошка, сабзавот (карам, сабзи, лавлаги) етиштирилади. Дон (сули, тариқ, буғдой) ва озуқа экинлари экилади. Волга дарёси ва Селигер кўлида кема қатнайди. Т.й. узунлиги 1790 км. Каттиқ қопламали автомобиль йўллар уз. 14992 км. Т.да халқаро «Мигалово» аэропорти бор. 5 та олий ўқув юрти, 3 театр, картиналар галереяси мавжуд.

44 санаторий ва дам олиш муассасаси, шу жумладан, Кашин бальнеологик курорти бор. Вилоят ҳудудида биосфера қўриқхонаси, «Василёво» меъморийэтнофафик музейи ва б. музейлар, «Тверь вилоятининг Пушкин жойлари» тарихийтабиий буюртма ҳудуди жойлашган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.