Tyumen

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 816-b. — ziyouz.com

Tyumen — RF Tyumen viloyatidagi şahar, viloyat markazi. Tura daryosidagi port. T.y. tuguni. Aholisi 501,4 ming kişi (1998).

T. Sibirda ruslar egallagan dastlabki şahar, 1586 y.da möğullar şahri Çingi Tura örnida (14-a.dan ma'lum) vujudga kelgan. 1709 y.dan Sibir gubernyasi, 1782 y.dan Tobol noibligi tarkibida. 17-a.dan T. Sibir bilan Xitoy savdo yölidagi muhim tranzit punkti. 19-a. ning 40-y.larida Sibirda dare paroxodçiligi oçilişi va 1885 y.da Yekaterinburg — T. temir yöl qurilişi munosabati bilan T.ning iqtisodiy ahamiyati ösdi. 19-a.ning 2yarmida T.da kemasozlik, örmon va baliq sanoatlari, gilam töqiş keng rivojlandi. Şahar orqali don, un, kön va b. taşildi.

Muhim sanoat tarmoklari: maşinasozlik va metallsozlik (motorsozlik işlab çiqariş. birlaşmasi; kemasozlik, maşinasozlik, priborsozlik, stanoksozlik, «Neftemaş» va b. zavodlar), yoğoçsozlik, kimyo, yengil, oziq-ovqat sanoatlari, quriliş maşinalari, plastmassa, tibbiyot asbobuskunalari korxonalari va b. zdlar işlab turibdi. Kamvolmovut kti, pöstinmöyna, yigiruvtör töqiş, gilam, tikuvçilik, poyabzal fkalari bor. 1960 y.da elektr issiqlik markazi işgatuşirilgan. T. — neftgaz qazib oliş sanoati markazi. T.dan neft quvurlari ötgan. Şaharda 6 oliy öquv yurti (şu jumladan, unt), 2 teatr, ölkaşunoslik muzeyi (1879 y.da taşkil qilingan), geol., neft va gaz muzeyi, kartinalar galereyasi faoliyat körsatadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТЮМЕНЬ — РФ Тюмень вилоятидаги шаҳар, вилоят маркази. Тура дарёсидаги порт. Т.й. тугуни. Аҳолиси 501,4 минг киши (1998).

Т. Сибирда руслар эгаллаган дастлабки шаҳар, 1586 й.да мўғуллар шаҳри Чинги Тура ўрнида (14-а.дан маълум) вужудга келган. 1709 й.дан Сибирь губерняси, 1782 й.дан Тобол ноиблиги таркибида. 17-а.дан Т. Сибирь билан Хитой савдо йўлидаги муҳим транзит пункти. 19-а. нинг 40-й.ларида Сибирда даре пароходчилиги очилиши ва 1885 й.да Екатеринбург — Т. темир йўл қурилиши муносабати билан Т.нинг иқтисодий аҳамияти ўсди. 19-а.нинг 2ярмида Т.да кемасозлик, ўрмон ва балиқ саноатлари, гилам тўқиш кенг ривожланди. Шаҳар орқали дон, ун, кўн ва б. ташилди.

Муҳим саноат тармоклари: машинасозлик ва металлсозлик (моторсозлик ишлаб чиқариш. бирлашмаси; кемасозлик, машинасозлик, приборсозлик, станоксозлик, «Нефтемаш» ва б. заводлар), ёғочсозлик, кимё, енгил, озиқ-овқат саноатлари, қурилиш машиналари, пластмасса, тиббиёт асбобускуналари корхоналари ва б. здлар ишлаб турибди. Камволмовут кти, пўстинмўйна, йигирувтўр тўқиш, гилам, тикувчилик, пойабзал фкалари бор. 1960 й.да электр иссиқлик маркази ишгатуширилган. Т. — нефтьгаз қазиб олиш саноати маркази. Т.дан нефть қувурлари ўтган. Шаҳарда 6 олий ўқув юрти (шу жумладан, унт), 2 театр, ўлкашунослик музейи (1879 й.да ташкил қилинган), геол., нефть ва газ музейи, картиналар галереяси фаолият кўрсатади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.