Uayld
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 2-b. — ziyouz.com
Uayld UAYLD, Uayld (Wilde) Oskar (1854. 16.10, Dublin 1900.30.11, Parij) — ingliz yozuvçisi, tanqidçi. Haşamdor şe'rlari b-n fransuz simvolistlariga yaqin turadi. 1882 y.da AQŞ şaharlari böylab sayohatda bölib, estetika böyiça ma'ruzalar öqigan. Bu davrda va keyinroq yaratilgan «E'tiqod yoki Nigilistlar» (1882), «Gersoginya Padunskaya» (1883), «Salomeya» (1893) dramalarida yoş yozuvçining isyonkor kayfiyati ifodalanib, ijtimoiy hayot masalalari muhim örin egallaydi. Londonga qaytib, gaz. va jur.lar b-n hamkorlik qilgan. Axloqsizlikda ayblanib, 2 y. (1895—97) qamoqda yotib çiqqaç, Parijga köçib ötgan. Qamokdan söng U. hayotida röy bergan ruhiy tuşkunlik «Reding qamoqxonasi balladasi» (1898) avtobiografik asari hamda ölimidan keyin e'lon qilingan «Qamoqxonadagi tavba» (1905)da öz aksini topgan. «Uindermir xonimning yelpiğiçi» (1892), «Benuqson erkak» (1895), «Jiddiy böliş qanday muhim» (1896) komediyalari, «Baxtli şahzoda» va «Yulduzli bola» (1888) adabiy ertaklar töplamlarida özi yaşagan muhit urfodatlarini tanqidiy aks ettirgan. «Dorian Grey portreti» (1891) — 19-a. oxiridagi intellektual romanning ajoyib namunasi. 80-y.lardagi tanqidiy maqolalarida («Öy-niyatlar» töplami, 1891) U. hoz. ingliz adabiyotidagi öziga yaqin voqea-hodisalarni yoritgan. Ayni paytda xalq qöşiqçilik ijodini, P. Beranje şe'riyatini yuqori baholagan, O. Balzak, L. N. Tolstoy, I. S. Turgenev va F. M. Dostoyevskiylar badiiy mahoratini mehr b-n tasvirlagan. U. pyesalari asosida filmlar yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УАЙЛЬД, Уайлд (Wilde) Оскар (1854. 16.10, Дублин 1900.30.11, Париж) — инглиз ёзувчиси, танқидчи. Ҳашамдор шеърлари б-н француз символистларига яқин туради. 1882 й.да АҚШ шаҳарлари бўйлаб саёҳатда бўлиб, эстетика бўйича маърузалар ўқиган. Бу даврда ва кейинроқ яратилган «Эътиқод ёки Нигилистлар» (1882), «Герцогиня Падунская» (1883), «Саломея» (1893) драмаларида ёш ёзувчининг исёнкор кайфияти ифодаланиб, ижтимоий ҳаёт масалалари муҳим ўрин эгаллайди. Лондонга қайтиб, газ. ва жур.лар б-н ҳамкорлик қилган. Ахлоқсизликда айбланиб, 2 й. (1895—97) қамоқда ётиб чиққач, Парижга кўчиб ўтган. Қамокдан сўнг У. ҳаётида рўй берган руҳий тушкунлик «Рединг қамоқхонаси балладаси» (1898) автобиографик асари ҳамда ўлимидан кейин эълон қилинган «Қамоқхонадаги тавба» (1905)да ўз аксини топган. «Уиндермир хонимнинг елпиғичи» (1892), «Бенуқсон эркак» (1895), «Жиддий бўлиш қандай муҳим» (1896) комедиялари, «Бахтли шаҳзода» ва «Юлдузли бола» (1888) адабий эртаклар тўпламларида ўзи яшаган муҳит урфодатларини танқидий акс эттирган. «Дориан Грей портрети» (1891) — 19-а. охиридаги интеллектуал романнинг ажойиб намунаси. 80-й.лардаги танқидий мақолаларида («Ўй-ниятлар» тўплами, 1891) У. ҳоз. инглиз адабиётидаги ўзига яқин воқеа-ҳодисаларни ёритган. Айни пайтда халқ қўшиқчилик ижодини, П. Беранже шеъриятини юқори баҳолаган, О. Бальзак, Л. Н. Толстой, И. С. Тургенев ва Ф. М. Достоевскийлар бадиий маҳоратини меҳр б-н тасвирлаган. У. пьесалари асосида фильмлар яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.