Uç jism masalasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 201-b. — ziyouz.com
Uç jism masalasi (astronomiya da) — butun olam tortişiş qonuniga muvofiq özaro tortişuvçi uç jism harakati haqidagi masala. Bunda jismlar moddiy nuqtalar deb olinadi. Bunday deb oliş uçun ular şarsimon şaklda, oralikdagi masofa ularning xususiy ölçamlariga nisbatan juda katta bölişi kerak. Bir qança osmon jismlari, mas, Kuyoş, sayyoralar va ularning yöldoşlari bu şartni yetarli darajada qanoatlantiradi. 1912 y.da fin astronomi K.F. Sundman U.j.m. umumiy yeçimini çeksiz qatorlar körinişida çiqardi, biroq bu yeçim murakkab bölgani sababli amaliy maqsadlarda foydalanilmaydi. U.j.m. faqat maxsus boşlanğiç şartlar qöyilgandagina töla yeçimga ega böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЧ ЖИСМ МАСАЛАСИ (астрономия да) — бутун олам тортишиш қонунига мувофиқ ўзаро тортишувчи уч жисм ҳаракати ҳақидаги масала. Бунда жисмлар моддий нуқталар деб олинади. Бундай деб олиш учун улар шарсимон шаклда, ораликдаги масофа уларнинг хусусий ўлчамларига нисбатан жуда катта бўлиши керак. Бир қанча осмон жисмлари, мас, Куёш, сайёралар ва уларнинг йўлдошлари бу шартни етарли даражада қаноатлантиради. 1912 й.да фин астрономи К.Ф. Сундман У.ж.м. умумий ечимини чексиз қаторлар кўринишида чиқарди, бироқ бу ечим мураккаб бўлгани сабабли амалий мақсадларда фойдаланилмайди. У.ж.м. фақат махсус бошланғич шартлар қўйилгандагина тўла ечимга эга бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.