Uçburçak
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 202–203-b. — ziyouz.com
Uçburçak - bir töğri çiziqda yotmagan uçta nuqta va uçlari şu nuqtalarda bölgan uçta kesmadan yasalgan figura. Berilgan nuqtalar U.ning uçlari, uçlarini tutaştiruvçi kesmalar U.ning tomonlari, tomonlari orasidagi uçta burçak U.ning burçaklari deyiladi. Uçala tomoniözarotengbölganU. teng tomonli (rayem, a), ikki tomoni teng bölsa, teng yonli (rayem, b) U. deyiladi. Uçala burçagi ötkir bölgan U. ötkir burçakli (rayem, v), burçaklaridan biri töğri bölsa, töğri burçakli (rayem, g), burçaklaridan biri ötmas bölsa, ötmas burçakli (rayem, d) deyiladi. U.da faqat bitta töğri yoki ötmas burçak böladi (çunki U.ning barça burçaklari yiğindisi ikki töğri burçak, ya'ni 180° yoki radian ölçovida ya ga teng). U.ning yuzi S = u ah ga teng [a — U. tomonlaridan biri, h — esa öşa tomonga tuşirilgan balandlik (rayem, ye)]. U. har tomonining uzunligi qolgan ikki tomon uzunliklari yiğindisidan kiçik, ayirmasidan esa kattadir. Quyidagi şartlardan biri bajarilsa, ikki U. teng böladi: 1) tomonlari moye ravişda teng; 2) ikkitadan tomonlari va bu tomonlar orasidagi burçaklari teng; 3) bittadan tomonlari va bu tomonga yopişgan ikkitadan burçaklari teng. U.larning köpgina boşqa xossalarini trigonometriya, sferik geometriya, sferik trigonometriya va b. sohalarda örganiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЧБУРЧАК - бир тўғри чизиқда ётмаган учта нуқта ва учлари шу нуқталарда бўлган учта кесмадан ясалган фигура. Берилган нуқталар У.нинг учлари, учларини туташтирувчи кесмалар У.нинг томонлари, томонлари орасидаги учта бурчак У.нинг бурчаклари дейилади. Учала томониўзаротенгбўлганУ. тенг томонли (раем, а), икки томони тенг бўлса, тенг ёнли (раем, б) У. дейилади. Учала бурчаги ўткир бўлган У. ўткир бурчакли (раем, в), бурчакларидан бири тўғри бўлса, тўғри бурчакли (раем, г), бурчакларидан бири ўтмас бўлса, ўтмас бурчакли (раем, д) дейилади. У.да фақат битта тўғри ёки ўтмас бурчак бўлади (чунки У.нинг барча бурчаклари йиғиндиси икки тўғри бурчак, яъни 180° ёки радиан ўлчовида я га тенг). У.нинг юзи S = у ah га тенг [а — У. томонларидан бири, h — эса ўша томонга туширилган баландлик (раем, е)]. У. ҳар томонининг узунлиги қолган икки томон узунликлари йиғиндисидан кичик, айирмасидан эса каттадир. Қуйидаги шартлардан бири бажарилса, икки У. тенг бўлади: 1) томонлари мое равишда тенг; 2) иккитадан томонлари ва бу томонлар орасидаги бурчаклари тенг; 3) биттадан томонлари ва бу томонга ёпишган иккитадан бурчаклари тенг. У.ларнинг кўпгина бошқа хоссаларини тригонометрия, сферик геометрия, сферик тригонометрия ва б. соҳаларда ўрганилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.