Uçinçi şaxslar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 203-b. — ziyouz.com
Uçinçi şaxslar - fuqarolik huquqida bevosita fuqarolik huquqiy munosabatlarda iştirok etmaydigan, lekin vujudga kelgan huquqiy munosabatda muayyan darajada huquq va majburiyat tuğdiradigan subyektlar. Özbekiston Respublikasining FK ga köra, U. ş.ga u yoki bu darajada huquq va majburiyat tuğdiradigan normalar: U. ş.ning harakatlari uçun qarzdorning javobgarligi (FKning 334moddasi), ijaraga topşirilayotgan molmulkka nisbatan U.ş.ning huquqlari (FKning 543moddasi), transport vositasidan foydalaniş haqida U.ş. bilan tuziladigan şartnomalar (FKning 569moddasi), tekin foydalanişga topşirilayotgan aşyoga U.ş.ning huquqlari (FKning 622moddasi), omonatçining hisobvarağiga U.ş.ning pul mablağlari qöyilişi (FK ning 767moddasi, U. ş.ning huquklari bölgan molmulkni işonçli boşqariş (FKning 856moddasi) va b.dan iborat. Fuqarolik protsessidada'vogar b-n javobgar örtasidagi nizoning hal etilişidan manfaatdor bölgan jismoniy yoki yuridik şaxslar. U.ş. da'vogar yoki javobgar sifatida fuqarolik protsessida iştirok etmaydi, biroq, sud tomonidan çiqariladigan hal qiluv qarori ularning huquq va majburiyatlariga bevosita ta'sir körsatadi. Manfaatdorlik xarakteriga köra, bunday şaxslar mustaqil talablar b-n arz qiluvçi (mustaqil da'vo qiluvçi) va mustaqil talablar b-n arz kilmaydigan (mustaqil da'volari bölmagan) U.ş.ga ajratiladilar (FPKning 44—45moddalari). Mustaqil talablar b-n arz qiluvçi U.ş. ikkalatomonga yoki ulardan biriga umumiy asoslarda da'vo qilib, boşlanib ketgan protseyesga kirişadi. Bunday turdagi U.ş. da'vogarning barça huquklaridan foydalanadi va barça majburiyatlariga ega böladi. Mustaqil talablar b-n arz qilmaydigan U.ş. agar iş böyiça qabul qilingan qarorlarning tomonlardan biriga nisbatan huquq yoki majburiyatlariga ta'sir eta olsa, işga da'vogar yoki javobgar tomonida turib kirişadi (öz taşabbusi böyiça, tomonlarning yoki prokurorning iltimosi böyiça jalb etiladi). Ular da'voning asosini va predmetini özgartiriş yoki kamaytiriş, şuningdek, da'vodan voz keçiş, da'voga iqror böliş yoki kelişuv bitimi tuzişdan boşqa hamma protsessual huquqpardan foydalanadi va tegişli protsessual majburiyatlarni öz zimmasiga oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЧИНЧИ ШАХСЛАР - фуқаролик ҳуқуқида бевосита фуқаролик ҳуқуқий муносабатларда иштирок этмайдиган, лекин вужудга келган ҳуқуқий муносабатда муайян даражада ҳуқуқ ва мажбурият туғдирадиган субъектлар. Ўзбекистон Республикасининг ФК га кўра, У. ш.га у ёки бу даражада ҳуқуқ ва мажбурият туғдирадиган нормалар: У. ш.нинг ҳаракатлари учун қарздорнинг жавобгарлиги (ФКнинг 334моддаси), ижарага топширилаётган молмулкка нисбатан У.ш.нинг ҳуқуқлари (ФКнинг 543моддаси), транспорт воситасидан фойдаланиш ҳақида У.ш. билан тузиладиган шартномалар (ФКнинг 569моддаси), текин фойдаланишга топширилаётган ашёга У.ш.нинг ҳуқуқлари (ФКнинг 622моддаси), омонатчининг ҳисобварағига У.ш.нинг пул маблағлари қўйилиши (ФК нинг 767моддаси, У. ш.нинг ҳуқуклари бўлган молмулкни ишончли бошқариш (ФКнинг 856моддаси) ва б.дан иборат. Фуқаролик процессидадаъвогар б-н жавобгар ўртасидаги низонинг ҳал этилишидан манфаатдор бўлган жисмоний ёки юридик шахслар. У.ш. даъвогар ёки жавобгар сифатида фуқаролик процессида иштирок этмайди, бироқ, суд томонидан чиқариладиган ҳал қилув қарори уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларига бевосита таъсир кўрсатади. Манфаатдорлик характерига кўра, бундай шахслар мустақил талаблар б-н арз қилувчи (мустақил даъво қилувчи) ва мустақил талаблар б-н арз килмайдиган (мустақил даъволари бўлмаган) У.ш.га ажратиладилар (ФПКнинг 44—45моддалари). Мустақил талаблар б-н арз қилувчи У.ш. иккалатомонга ёки улардан бирига умумий асосларда даъво қилиб, бошланиб кетган процеесга киришади. Бундай турдаги У.ш. даъвогарнинг барча ҳуқукларидан фойдаланади ва барча мажбуриятларига эга бўлади. Мустақил талаблар б-н арз қилмайдиган У.ш. агар иш бўйича қабул қилинган қарорларнинг томонлардан бирига нисбатан ҳуқуқ ёки мажбуриятларига таъсир эта олса, ишга даъвогар ёки жавобгар томонида туриб киришади (ўз ташаббуси бўйича, томонларнинг ёки прокурорнинг илтимоси бўйича жалб этилади). Улар даъвонинг асосини ва предметини ўзгартириш ёки камайтириш, шунингдек, даъводан воз кечиш, даъвога иқрор бўлиш ёки келишув битими тузишдан бошқа ҳамма процессуал ҳуқуқпардан фойдаланади ва тегишли процессуал мажбуриятларни ўз зиммасига олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.