Uçlanma nuqta
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 205-b. — ziyouz.com
Uçlanma nuqta (termodinamikada) — moddaning holat diagrammasit undagi 3 faza — qattiq, suyuq va gazeimon fazalarining turğun muvozanat holatiga moye keladigan tra va bosimni ifodalovçi nuqta. Gibbsning fazalar qoidasiga köra, kuzatilayotgan moddaning muvozanat holatida uçtadan ortiq fazalar bölişi mumkin emas. Agar modda uçta emas, balki undan köp fazalarda mavjud bölişi mumkin bölsa, bunday moddaning holat diagrammasida bir neça U.n. bölişi mumkin. Mas, suv uçun bitta U.n. bosim 610 Pa [4,58 mm sim. ust.] va tra 0,008°S [273,15 K] bölgan nuqtada kuzatiladi. Bunda muz, suv va suv buği özaro muvozanatda böladi. Suvning U.n. t-rasi T=273,15 K termodinamik temperatura şkalasyning reper nuqtasi hisoblanadi. Turli moddalar uçun U.n.da tra va bosim turliça böladi (jadvalga q.).
2000 atm va undan ortiq bosimlarda hamda tra 20° dan past bölgan şaroitda suv b-n birga uning holati — muz (kristall)ning 5 dan ortiq fazalarini kuzatiş mumkin. Şuning uçun ayrim U.n.larda 3 xil kristall fazalar özaro muvozanatda ham böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЧЛАНМА НУҚТА (термодинамикада) — модданинг ҳолат диаграммасит ундаги 3 фаза — қаттиқ, суюқ ва газеимон фазаларининг турғун мувозанат ҳолатига мое келадиган тра ва босимни ифодаловчи нуқта. Гиббснинг фазалар қоидасига кўра, кузатилаётган модданинг мувозанат ҳолатида учтадан ортиқ фазалар бўлиши мумкин эмас. Агар модда учта эмас, балки ундан кўп фазаларда мавжуд бўлиши мумкин бўлса, бундай модданинг ҳолат диаграммасида бир неча У.н. бўлиши мумкин. Мас, сув учун битта У.н. босим 610 Па [4,58 мм сим. уст.] ва тра 0,008°С [273,15 К] бўлган нуқтада кузатилади. Бунда муз, сув ва сув буғи ўзаро мувозанатда бўлади. Сувнинг У.н. т-раси Т=273,15 К термодинамик температура шкаласйнинг репер нуқтаси ҳисобланади. Турли моддалар учун У.н.да тра ва босим турлича бўлади (жадвалга қ.).
2000 атм ва ундан ортиқ босимларда ҳамда тра 20° дан паст бўлган шароитда сув б-н бирга унинг ҳолати — муз (кристалл)нинг 5 дан ортиқ фазаларини кузатиш мумкин. Шунинг учун айрим У.н.ларда 3 хил кристалл фазалар ўзаро мувозанатда ҳам бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.