Uçqun kamerasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210-b. — ziyouz.com
Uçqun kamerasi - zaryadlangan zarralarning treklari (izlari) kuzatiladigan va qayd qilinadigan asbob; işlaş prinsipi zarralarning elektr kondensatorning gaz oraliğidan uçib ötayotganda qosil bölayotgan uçqun razryadning kuçayişiga asoslangan. U.k.ning elektrodlari ikki yassi parallel plastinadan iborat. Plastina oraliği (odatda, 1+50 cm) He, Ne yoki ularning aralaşmasi b-n töldiriladi. Iş hajmidagi bosim 1 atm.ga yaqin. Zaryadlangan zarralar tomonidan gazlar ionlaşişi tufayli elektronlar hosil bölib, uçqun razryad vujudga keladi. U.k.ni dastlab 1957 y.da Kranşau va de Bir qöllaşgan. Köpgina xrllarda U.k.lar boşqa qayd qiluvçi detektorlar (mas, Çerenkov hisoblagiçi, ionlaş kamerasi) b-n birgalikda işlatiladi.
U.k.larning bir neça xili mavjud: a) tor oraliqli U.k.lar bir neçta elektrodlardan tuzilib, ikki elektrodi orasi 1 sm; b) elektrodlari 3550 sm da joylaştirilgan U.k.lar (izli U.k.lar) da uçqun razryad zarraning izi böylab kuzatiladi; v) strimer U.k. (plastinalar oraliği 5+20 sm) larda uz. 3 mm dan 10 mm gaça bölgan tolasimon yorqin kanallar — strimerlar hosil böladi, ularni apparat yordamida suratga oliş mumkin. Magnit maydoniga örnatilgan U.k.lar yordamida kamerani kesib ötgan zarraning impulsini ham aniklaş mumkin. U.k. hozirgi kunda yadro zarralari, yadro reaksiyalar, elementar zarralar va kosmik nurlarni örganişda asosiy vositalardan biridir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЧҚУН КАМЕРАСИ - зарядланган зарраларнинг треклари (излари) кузатиладиган ва қайд қилинадиган асбоб; ишлаш принципи зарраларнинг электр конденсаторнинг газ оралиғидан учиб ўтаётганда қосил бўлаётган учқун разряднинг кучайишига асосланган. У.к.нинг электродлари икки ясси параллел пластинадан иборат. Пластина оралиғи (одатда, 1+50 cm) He, Ne ёки уларнинг аралашмаси б-н тўлдирилади. Иш ҳажмидаги босим 1 атм.га яқин. Зарядланган зарралар томонидан газлар ионлашиши туфайли электронлар ҳосил бўлиб, учқун разряд вужудга келади. У.к.ни дастлаб 1957 й.да Краншау ва де Бир қўллашган. Кўпгина хрлларда У.к.лар бошқа қайд қилувчи детекторлар (мас, Черенков ҳисоблагичи, ионлаш камераси) б-н биргаликда ишлатилади.
У.к.ларнинг бир неча хили мавжуд: а) тор оралиқли У.к.лар бир нечта электродлардан тузилиб, икки электроди ораси 1 см; б) электродлари 3550 см да жойлаштирилган У.к.лар (изли У.к.лар) да учқун разряд зарранинг изи бўйлаб кузатилади; в) стример У.к. (пластиналар оралиғи 5+20 см) ларда уз. 3 мм дан 10 мм гача бўлган толасимон ёрқин каналлар — стримерлар ҳосил бўлади, уларни аппарат ёрдамида суратга олиш мумкин. Магнит майдонига ўрнатилган У.к.лар ёрдамида камерани кесиб ўтган зарранинг импульсини ҳам аниклаш мумкин. У.к. ҳозирги кунда ядро зарралари, ядро реакциялар, элементар зарралар ва космик нурларни ўрганишда асосий воситалардан биридир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.