Uilyam Petti
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 195–196-b. — ziyouz.com
Petti Uilyam PETTI (Petty) Uilyam (1623.26.5, Romsi ş., Xempşir — 1687.16.12, London) — ingliz klassik siyosiy iqtisodining asosçisi. Leyden, Parij va Oksford un-tlarida tibbiyotdan ta'lim olgan. U serqirra qobiliyatga ega bölib, 1647 y.da nusxa köpayti-radigan maşina ixtiro qilgan. 1649 y.da fizika dri ilmiy darajasini olgan, 1651 y.da mu-siqa va anatomiyadan prof. P. yirik yer egasi edi. P. Angliyada 17-a. da bölib ötgan burjua in-qilobidan keyin öz hokimiyatini mus-tahkamlab olgan ingliz burjaziyasining nazariyotçisi sifatida tanildi. «Soliqlar va yiğimlar haqidagi risola» (1662), «Söz donişmandlar-ga» (1665) «Irlandiyaning siyosiy ana-tomiyasi» (1672), «Pul haqida söz» (1682), «Siyosiy arifmetika» (1683) kabi asarlarida qiymatning mehnat nazariyasini asoslab berdi. P. merkan-tilistlardan farkli ravişda, boylik manbai muomala sohasida emas, i.ç.da deb hisoblagan. P. jamiyatning iqtisodiy taraqqiyotini obyektiv krnunlarga boğliq deb qaraydi, lekin ij-timoiy va iqtisodiy krnunlar tabiat qonunlariga öxşaş abadiy va uzgarmasdir, deb izohlaydi. P. iqtisodiy hodisalarni tahlil qilişda tabiatşunoslik fanlarining tadqiqot usullaridan foydalandi va uni statistik tahlil b-n töldirdi. P. mehnatning qiymat nazariyasini birinçi bölib asoslab bergan.
P.ning «Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir» degan fikri butun dunyo iqtisodçilari tomonidan tan olinadi. P. tovarlar qiymatini ularni i.ç. uçun sarflangan mehnat b-n aniqlaş nuqtai nazaridan qöşimça qiymatnint kelib çiqişi muammosini hal etişga urindi. Uning fikriga kura, renta qöşimça qiymatning umumiy şakli bölib, yer rentasi va pul rentasi (foiz) tar-zida namoyon böladi. P. differensial yer rentasi muammosini iqtisodçi olimlar orasida birinçi bölib örgandi, yerning bahosi töğrisidagi masala ham P. tomonidan ilmiy ji-hatdan töğri qöyildi. P. davlat statistika xizmati tuziş zarurligi masalasini kötardi va statistik ma'lumot töplaşning ayrim yönalişlarini belgilab berdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕТТИ (Petty) Уильям (1623.26.5, Ромси ш., Хэмпшир — 1687.16.12, Лондон) — инглиз классик сиёсий иқтисодининг асосчиси. Лейден, Париж ва Оксфорд ун-тларида тиббиётдан таълим олган. У серқирра қобилиятга эга бўлиб, 1647 й.да нусха кўпайти-радиган машина ихтиро қилган. 1649 й.да физика дри илмий даражасини олган, 1651 й.да му-сиқа ва анатомиядан проф. П. йирик ер эгаси эди. П. Англияда 17-а. да бўлиб ўтган буржуа ин-қилобидан кейин ўз ҳокимиятини мус-таҳкамлаб олган инглиз буржазиясининг назариётчиси сифатида танилди. «Солиқлар ва йиғимлар ҳақидаги рисола» (1662), «Сўз донишмандлар-га» (1665) «Ирландиянинг сиёсий ана-томияси» (1672), «Пул ҳақида сўз» (1682), «Сиёсий арифметика» (1683) каби асарларида қийматнинг меҳнат назариясини асослаб берди. П. меркан-тилистлардан фаркли равишда, бойлик манбаи муомала соҳасида эмас, и.ч.да деб ҳисоблаган. П. жамиятнинг иқтисодий тараққиётини объектив крнунларга боғлиқ деб қарайди, лекин иж-тимоий ва иқтисодий крнунлар табиат қонунларига ўхшаш абадий ва узгармасдир, деб изоҳлайди. П. иқтисодий ҳодисаларни таҳлил қилишда табиатшунослик фанларининг тадқиқот усулларидан фойдаланди ва уни статистик таҳлил б-н тўлдирди. П. меҳнатнинг қиймат назариясини биринчи бўлиб асослаб берган.
П.нинг «Меҳнат бойликнинг отаси, ер эса унинг онасидир» деган фикри бутун дунё иқтисодчилари томонидан тан олинади. П. товарлар қийматини уларни и.ч. учун сарфланган меҳнат б-н аниқлаш нуқтаи назаридан қўшимча қийматнинт келиб чиқиши муаммосини ҳал этишга уринди. Унинг фикрига кура, рента қўшимча қийматнинг умумий шакли бўлиб, ер рентаси ва пул рентаси (фоиз) тар-зида намоён бўлади. П. дифференциал ер рентаси муаммосини иқтисодчи олимлар орасида биринчи бўлиб ўрганди, ернинг баҳоси тўғрисидаги масала ҳам П. томонидан илмий жи-ҳатдан тўғри қўйилди. П. давлат статистика хизмати тузиш зарурлиги масаласини кўтарди ва статистик маълумот тўплашнинг айрим йўналишларини белгилаб берди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.