Ulan-ude
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 69-b. — ziyouz.com
Ulan-ude (1934 y.gaça — Verxneudinsk) — RF Buryatiya Respublikasi gyuytaxti. Selenga daryosi öng sohilida. TransSibir t.y. magistralidagi muhim t.y. çorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 359,4 ming kişi (2002). 1666 y.da kazaklarning Udinskoye qişlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689 y.dan Verxneudinsk qal'asi, uning atrofida şahar şakllandi. 17-a.da Zabaykalye hududining ma'muriy va harbiy markazi. 1783 y.dan Irkutsk noibligining, keyinçalik Irkutsk gubernyasining uyezd şahri; 1851 y.dan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899 y.da şaxar orqali Sibir magistralining ötişi iqtisodiy rivojlanişga olib keldi. 1905 y.gaça surgun joyi edi. 1920 y. apr.—okt.da Uzoq Şarq Respublikasining poytaxti. 1921 —22 y.larda Uzok, Şarq Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923 y.dan BuryatMongoliya muxtor SSR (1958 y.dan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934 y. 27 iyulda U.U. (Qizil Uda) deb ataldi. Maşinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, «Teplopribor» va b. z-dlar), yengil, oziq-ovqat, yoğoçsozlik korxonalari, şişa z-di bor. Rosssya FA Sibir bölimi filiali, 4 oliy öquv yurti, 4 teatr (şu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat körsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toşi, Şarq san'ati, tabiat va b. muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Me'moriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (18-a.), karvonsaroy (19-a. boşlari) va b. saklangan. Aeroport bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЛАН-УДЭ (1934 й.гача — Верхнеудинск) — РФ Бурятия Республикаси гюйтахти. Селенга дарёси ўнг соҳилида. ТрансСибирь т.й. магистралидаги муҳим т.й. чорраҳаси. Селенга дарёсидаги пристань. Аҳолиси 359,4 минг киши (2002). 1666 й.да казакларнинг Удинское қишлов жойи сифатида вужудга келган. 1689 й.дан Верхнеудинск қалъаси, унинг атрофида шаҳар шаклланди. 17-а.да Забайкалье ҳудудининг маъмурий ва ҳарбий маркази. 1783 й.дан Иркутск ноиблигининг, кейинчалик Иркутск губернясининг уезд шаҳри; 1851 й.дан Забайкалье вилояти таркибида. Йирик савдо маркази. 1899 й.да шахар орқали Сибирь магистралининг ўтиши иқтисодий ривожланишга олиб келди. 1905 й.гача сургун жойи эди. 1920 й. апр.—окт.да Узоқ Шарқ Республикасининг пойтахти. 1921 —22 й.ларда Узок, Шарқ Республикасининг Бурятлар мухтор вилояти маркази. 1923 й.дан БурятМонголия мухтор ССР (1958 й.дан Бурятия мухтор ССР) пойтахти. 1934 й. 27 июлда У.У. (Қизил Уда) деб аталди. Машинасозлик ва металлсозлик (авиация, приборсозлик, кемасозлик, «Теплоприбор» ва б. з-длар), енгил, озиқ-овқат, ёғочсозлик корхоналари, шиша з-ди бор. Россця ФА Сибирь бўлими филиали, 4 олий ўқув юрти, 4 театр (шу жумладан, опера ва балет театри) фаолият кўрсатмоқда. Музейлардан тарихий, этнография, бадиий бурят тоши, Шарқ санъати, табиат ва б. музейлар мавжуд. Филармония бор. Меъморий ёдгорликлардан Одигитриев собори (18-а.), карвонсарой (19-а. бошлари) ва б. сакланган. Аэропорт бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.