Ultraasosli toğ jinslari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84-b. — ziyouz.com
Ultraasosli toğ jinslari ULTRAASOSLI TOF JINSLARI, ultrabazitlar, giperbazitlar — asosan, magnezialtemirli silikatlar (olivin va piroksen)dan iborat magmatik toğ jinslari. U.t.j. tarkibida oz miqdorda ikkilamçi minerallar (xromit, magnezit va b.) hamda kremniy oksidi (SiO2) 30— 44% gaça, Mg esa kup (MgO 42% dan ortiq) böladi. U.t.j.da dala şpatlari butunlay bölmaydi yoki juda kam. Asosan, rangli — piroksen, olivin yoki rudali minerallar (magnetit)dan taşkil topadi. U.t.j.ning turlari: dunit va olivin, peridot vapiroksenitlar. Olivin yoki piroksenning töliq yoki qisman serpentin minerallar (xrizotil, antigorit, lizardit)ga ötib, serpentinitlar hosil qilişi U.t.j. uçun xosdir. U.t.j. asosan, gabbro, işqoriy jinslar va karbonatitlar b-n birga uçraydi. U.t.j. b-n foydali qazilma (platina, xromitli, silikatli, nikelli temir rudalarining hamda asbest, nefrit va b.) konlarining köp turlari boğliq. U.t.j. kalgan hamma magmatik jinslarga köra kam tarqalgan. Effuziv U.t.j. Sibir (maymeçitlar) va Kamçatkada topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЛЬТРААСОСЛИ TOF ЖИНСЛАРИ, ультрабазитлар, гипербазитлар — асосан, магнезиалтемирли силикатлар (оливин ва пироксен)дан иборат магматик тоғ жинслари. У.т.ж. таркибида оз миқдорда иккиламчи минераллар (хромит, магнезит ва б.) ҳамда кремний оксиди (SiO2) 30— 44% гача, Mg эса куп (MgO 42% дан ортиқ) бўлади. У.т.ж.да дала шпатлари бутунлай бўлмайди ёки жуда кам. Асосан, рангли — пироксен, оливин ёки рудали минераллар (магнетит)дан ташкил топади. У.т.ж.нинг турлари: дунит ва оливин, перидот вапироксенитлар. Оливин ёки пироксеннинг тўлиқ ёки қисман серпентин минераллар (хризотил, антигорит, лизардит)га ўтиб, серпентинитлар ҳосил қилиши У.т.ж. учун хосдир. У.т.ж. асосан, габбро, ишқорий жинслар ва карбонатитлар б-н бирга учрайди. У.т.ж. б-н фойдали қазилма (платина, хромитли, силикатли, никелли темир рудаларининг ҳамда асбест, нефрит ва б.) конларининг кўп турлари боғлиқ. У.т.ж. калган ҳамма магматик жинсларга кўра кам тарқалган. Эффузив У.т.ж. Сибирь (маймечитлар) ва Камчаткада топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.