Ultramikroskop
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 85–86-b. — ziyouz.com
Ultramikroskop (ultra... va mikroskop) — oddiy mikroskop yordamida körib bölmaydigan mayda zarralarni körişga xizmat qiladigan optik asbob. U. köriladigan obyekt (zarralar)ni yoritiş usuli b-n oddiy mikroskopdan farq qiladi. Oddiy mikroskoplarda qöllaniladigan obyektni yoritib kuzatiş usuli örniga, bunda qoronğilaştirilgan maydon usulidan foydalaniladi. U.da obyektni yoritiş uçun kuçli yoruğlik manbai va juda katta yoruğlik kuçiga ega bölgan optik tizimlar qöllaniladi. Bu usulda tekşirilayotgan obyekt (zarralar) nur bevosita kuzatuvçining köziga tuşmaydigan qilib, yon tomondan juda kuçli yoritiladi. Har bir yoritilgan zarra kuzatuvçiga qoronği maydonda özidan yoruğlik soçib turuvçi yoruğ nuqta bölib körinadi. Turli xildagi U. yordamida turli dispers sistemalarpat zarralarning konsentratsiyasi va harakati aniklanadi.
q.). U. yordamida 2Yu'9 m gaça kattalikdagi zarralarni örganiş mumkin. Dastlabki U. 1903 y.da avstriya olimlari G.Zidentopf (1872—1940) va R. Zigmondi (1865—1929) tomonidan yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЛЬТРАМИКРОСКОП (ультра... ва микроскоп) — оддий микроскоп ёрдамида кўриб бўлмайдиган майда зарраларни кўришга хизмат қиладиган оптик асбоб. У. кўриладиган объект (зарралар)ни ёритиш усули б-н оддий микроскопдан фарқ қилади. Оддий микроскопларда қўлланиладиган объектни ёритиб кузатиш усули ўрнига, бунда қоронғилаштирилган майдон усулидан фойдаланилади. У.да объектни ёритиш учун кучли ёруғлик манбаи ва жуда катта ёруғлик кучига эга бўлган оптик тизимлар қўлланилади. Бу усулда текширилаётган объект (зарралар) нур бевосита кузатувчининг кўзига тушмайдиган қилиб, ён томондан жуда кучли ёритилади. Ҳар бир ёритилган зарра кузатувчига қоронғи майдонда ўзидан ёруғлик сочиб турувчи ёруғ нуқта бўлиб кўринади. Турли хилдаги У. ёрдамида турли дисперс системаларпат зарраларнинг концентрацияси ва ҳаракати аникланади.
қ.). У. ёрдамида 2Ю’9 м гача катталикдаги зарраларни ўрганиш мумкин. Дастлабки У. 1903 й.да австрия олимлари Г.Зидентопф (1872—1940) ва Р. Зигмонди (1865—1929) томонидан яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.