Uluğ yurt
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 73-b. — ziyouz.com
Uluğ yurt — Çingizxon vafotidan söng Möğumar davlati tarkibida taşkil topgan uluslardan biri. Unga Möğuliston, Şim. Xitoy, Tangut va Koreya karagan. Kron (uluğ xon) uni boşqargan va yasa (möğul qonunlar majmuasi)ga binoan uluslar (Jöji ulusi, Çiğatoy ulusi va elxoniylar yoki hulokuiylar)ning barçasi unga böysungan. Lekin Munke kron vafotidan söng uluslar amalda U.yu.ga buysunmay qöyganlar va özlarini mustaqil idora qila boşlaganlar. Öqtoyxon davri (1227—41) da Şim. Xitoy va Koreya (1234), Xubilay hukmronligi yillari (1260—94) Xitoyning jan. qismi ham U.yu.ga böysundirilgan. Şu vaktdan boşlab poytaxt Qoraqurumdan Xonbaliqka (hoz. Pekin) köçirilgan. Lekin xitoylarning Min sulolasi hokimiyatni qölga olgaç, mögullar Xitoydan butunlay quvib çiqarilgan (1368). Qoonlar hukmronligi (Tulixon avlodi) faqatgina Möğulistonning özida saklanib qolgan va 17-a.gaça davom etgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЛУҒ ЮРТ — Чингизхон вафотидан сўнг Мўғумар давлати таркибида ташкил топган улуслардан бири. Унга Мўғулистон, Шим. Хитой, Тангут ва Корея караган. Крон (улуғ хон) уни бошқарган ва яса (мўғул қонунлар мажмуаси)га биноан улуслар (Жўжи улуси, Чиғатой улуси ва элхонийлар ёки ҳулокуийлар)нинг барчаси унга бўйсунган. Лекин Мункэ крон вафотидан сўнг улуслар амалда У.ю.га буйсунмай қўйганлар ва ўзларини мустақил идоpa қила бошлаганлар. Ўқтойхон даври (1227—41) да Шим. Хитой ва Корея (1234), Хубилай ҳукмронлиги йиллари (1260—94) Хитойнинг жан. қисми ҳам У.ю.га бўйсундирилган. Шу вактдан бошлаб пойтахт Қорақурумдан Хонбалиқка (ҳоз. Пекин) кўчирилган. Лекин хитойларнинг Мин сулоласи ҳокимиятни қўлга олгач, мўгуллар Хитойдан бутунлай қувиб чиқарилган (1368). Қоонлар ҳукмронлиги (Тулихон авлоди) фақатгина Мўғулистоннинг ўзида сакланиб қолган ва 17-а.гача давом этган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.