Uluğbek madrasasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 78–79-b. — ziyouz.com
Uluğbek madrasasi — Buxorodagi me'moriy yodgorlik (1417). Uluğbek qurdirgan Z madrasaning eng qadimiysi. Abdullaxon II davrida katta ta'mir işlari olib borilgan (1586). Boş tarzida mahobatli peştoq, 2 qanotida 2 qavatli hujralar va burçaklarida guldastalar joylaşgan. Guldastalar tepasi qubbali qilib işlangan. Madrasaning asosiy bezagi peştoğida bölib, unda sirkor ğiştçalardan taşqari rang-barang gulli parçin va koşindan foydalanilgan. Ravokli peştoqdan miyonsaroy orqali hovliga ögiladi. Miyonsaroy içki gumbazi 12 qirrali, ğiştdan törsimon şakl qilinib, oralariga kök va havo rang koşin terilgan. Hovli (26x25 m) atrofini 2 qavatli hujralar qatori va peştoqli 2 ayvon egallagan. Hovlining şim. va jan. tomonlari qisqaroq körinişga ega bölib, devorlari, ravoq va peştoqlari oq, feruza va binafşa rang sirkor ğiştlar b-n pardozlangan. Hujralar içi ganç suvokli. Madrasa (53x41,6 m) unça katta emas, hujralari mö'jaz, özaro mutanosib, içki va taşqi tuzilişi öziga xos. Masjid (15,5*5,5 m) va darsxona (5,5x5,5 m) gumbazli, miyonsaroyning 2 yon tomonida joylaşgan. Miyonsaroyning 2qavatida kutubxona bor. Xöja Sa'd Jöyboriy tomonidan taşqi peş toği va yonlaridagi hujralar ta'mir etilib (1586), peştoq bezagida mayda yozuvli va naqşli koşin işlatilgan. Hovli ğarbidagi hujra tepasida gançkori bezaklar orasida ta'mirlovçi usta Ismoil ibn Tohir ibn Mahmud Isfahoniy nomi saqlangan. Abdurazzoq Samarqandiyning xabar qilişiça, Ulugbek (1419 y. 28 noyab.da) madrasaga kelib ilm oluvçi talabalarga in'omlar ulaşgan. Bizgaça U.m. ança özgargan holda yetib kelgan. 16—17-a.larda, 1950—70 va 1990—96 y.larda ta'mirlangan. Naqşlarida yulduzsimon bezaklar köp. Ayvon ustunlari zarhallangan. Eşik tabaqalariga arab tilida «Bilim oliş har bir musulmon erkak va ayol uçun farzdir», degan ibora öyib yozilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЛУҒБЕК МАДРАСАСИ — Бухородаги меъморий ёдгорлик (1417). Улуғбек қурдирган З мадрасанинг энг қадимийси. Абдуллахон II даврида катта таъмир ишлари олиб борилган (1586). Бош тарзида маҳобатли пештоқ, 2 қанотида 2 қаватли ҳужралар ва бурчакларида гулдасталар жойлашган. Гулдасталар тепаси қуббали қилиб ишланган. Мадрасанинг асосий безаги пештоғида бўлиб, унда сиркор ғиштчалардан ташқари ранг-баранг гулли парчин ва кошиндан фойдаланилган. Равокли пештоқдан миёнсарой орқали ҳовлига ўгилади. Миёнсарой ички гумбази 12 қиррали, ғиштдан тўрсимон шакл қилиниб, ораларига кўк ва ҳаво ранг кошин терилган. Ҳовли (26x25 м) атрофини 2 қаватли ҳужралар қатори ва пештоқли 2 айвон эгаллаган. Ҳовлининг шим. ва жан. томонлари қисқароқ кўринишга эга бўлиб, деворлари, равоқ ва пештоқлари оқ, феруза ва бинафша ранг сиркор ғиштлар б-н пардозланган. Ҳужралар ичи ганч сувокли. Мадраса (53x41,6 м) унча катта эмас, ҳужралари мўъжаз, ўзаро мутаносиб, ички ва ташқи тузилиши ўзига хос. Масжид (15,5*5,5 м) ва дарсхона (5,5x5,5 м) гумбазли, миёнсаройнинг 2 ён томонида жойлашган. Миёнсаройнинг 2қаватида кутубхона бор. Хўжа Саъд Жўйборий томонидан ташқи пеш тоғи ва ёнларидаги ҳужралар таъмир этилиб (1586), пештоқ безагида майда ёзувли ва нақшли кошин ишлатилган. Ҳовли ғарбидаги ҳужра тепасида ганчкори безаклар орасида таъмирловчи уста Исмоил ибн Тоҳир ибн Маҳмуд Исфаҳоний номи сақланган. Абдураззоқ Самарқандийнинг хабар қилишича, Улугбек (1419 й. 28 нояб.да) мадрасага келиб илм олувчи талабаларга инъомлар улашган. Бизгача У.м. анча ўзгарган ҳолда етиб келган. 16—17-а.ларда, 1950—70 ва 1990—96 й.ларда таъмирланган. Нақшларида юлдузсимон безаклар кўп. Айвон устунлари зарҳалланган. Эшик табақаларига араб тилида «Билим олиш ҳар бир мусулмон эркак ва аёл учун фарздир», деган ибора ўйиб ёзилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.