Uluğbek madrasasi

Uluğbek madrasasi - Samarqanddagi me'moriy yodgorlik (1417— 22). Registon ansamblining ğarbida joylaşgan. 2 qavatli, töğri törtburçak tarxli (56x81 m). Boş tarzi maydonga qaragan, mahobatli peştoq mujassamotida keng toqili ravoq (bal. 16,5 m), uning 2 yonida guldastalar (bal. 32 m) bor. Ravoq tepasidagi yulduzli osmon aks etgan qanos bezaklari öziga xosdir. Guldasta tepasi muqarnas, şarafalar b-n yakunlangan. Peştoq ravoği çeti morpeç şaklida, tokçasidagi namoyonlar öziga xos uslubda pardozlangan. Peştoği, guldastasi va taşqi devorlarida girih naqşining turli betakror namunalari aks etgan. Gançkori panjaralar orqali xonaga yoruğlik tuşib turadi. Moviy va kök koşin hamda sopol giştlar vositasida Samarqanddagi Ulugbek madrasas geometrik naqşlar b-n bezatilgan devor satqi yozuvlar b-n özaro uyğunlaşib, közga yaqqol taşlanib turadi. Peştoq orqali çorsi hovli (30x30 m)ga ötiladi. Hovli atrofi 2 qavatli hujralar (48 ta) b-n öralgan, har bir qujra qaznoq, yotoqxona, umumiy xonadan iborat. Madrasaning şim. va jan. tarzlari örtasida taşqi tomondan alohida peştoqlar bor. Madrasaning 4 tomonini darsxona va ayvon egallagan. Masjid (22x8 m) jan.şarqiy tomonga çözilgan. Taşqi tört burçagida 4 ta baland minora bor. Xonaqoh va ba'zi hujralar içkarisi naqşin bezaklar b-n pardozlangan. Bezaklari orasida kufiy va suls yozuvlari uçraydi. Vayron bölgan 2qavati, qiyşaygan guldastasi, devorlaridagi kuçib ketgan bezaklar kayta tiklangan (1936), V. Şuxov va M. Mauerlar loyihasi asosida şim.şarqiy minorasi ta'mirlangan (1932). E. Gendel qiyşaygan minorani öz qoliga keltirgan (1965). Ta'mirlaşda A. Umarov, Ş. Ğafurov, K,. Jalilov, I. Şermuhamedov, A. Quliyev kabi ustalar qatnaşgan. U.m. me'moriy şakli, tuzilişi jihatidan Örta Osiyo me'morligida şu turdagi binolar orasida eng mukammal yuksak san'at namunasi xisoblanadi.