Umarşayx
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 97–98-b. — ziyouz.com
Umarşayx UMARŞAYX, Umarşayx Mirzo (1356— Xarmotu —1394) — temuriy şahzoda. Amir Temurştt ikkinçi öğli. Onasi Tölun oğo (Tömlun oğo). Yoşligidan mohir çavandoz va mard jangçi bölib yetişgan. Keyinçalik köp janglarda körsatgan jasurligi va qahramonligi evaziga bahodir unvoniga erişgan. 1370 y. Amir Temurning Husayn ibn Musallab b-n bölgan jangida, U. Balx qal'asini qamal qiliş çoğida mardona kuraşgan, lekin jang oxirida oyoğidan yaralangan. U möğullarga qarşi olib borilgan köpgina janglarda faol qatnaşib, Sohibqiron qöşinidagi iste'dodli sarkardalar qatoridan örin olgan. 1393 y. Amir Temur U.ni Fors viloyatini zabt etiş işiga mas'ul etib tayinlaydi. U. Istahr, Farak, Şahriyor va b. qal'alarni egallab, navbatdagi Sarjon qal'asini egallaş uçun uni qamal qiladi. Ayni şu çoğda Amir Temur Misr va Şom (Suriya)ni qölga kiritiş uçun Diyorbakr tomon qöşin tortadi. Şu bois Sohibqiron U.ni öz huzuriga yetib kelişini buyuradi. U. Sarjon qal'asini qamal qiliş amaliyotini amir Idiku barlosga topşirib, özi Şerozga keladi. Bu yerda U. işonçli amiri Sevinçakni Forsni zabt etiş işiga mutasaddi qilib, özi otasini qoşiga yöl oladi. U. safar paytida Bağdod (ba'zi manbalarda Şavliston) yöli b-n yurib Bağdoddan tört manzil masofadagi Kurdistondan ötib borayotganida yöl çekkasidagi Xarmotu qal'asiga duç kelgan. U. uşbu qal'ani yaxşiroq tomoşa qiliş maqsadida bir tepalikka çiqadi. Şu payt qal'a içidan otilgan nogahoniy kamon öqi U.ning quloği ostidagi kök tomirga tegadi. U. şu zahoti olamdan köz yumadi. Uning qöşini Xarmotuni yer b-n yakson etadi. Uşbu voqeadan xabar topgan Amir Temur qattiq iztirobga tuşadi. U amir Uçqaro bahodirni U.ning jasadini Şerozga olib keliş uçun Xarmotu tomon jönatadi. U.ning jasadi Şerozga olib kelingaç, motam tutilib, mirzoni muvaqqat dafn qiladilar. Ma'lum fursatdan söng U.ning xotinlari — Sevinç Qutluq oğo begim, Beka Mulk oğo begim va Mulkat oğo begimlar hamda hali voyaga yetmagan öğli Iskandar mirzolar jasadni Şerozdan Keş (Şahrisabz)ga olib keladilar va temuriylar xonadoni uçun maxsus barpo etilgan daxmaga dafn etadilar. U. vafotidan söng Amir Temur Fors mamlakati yerlarini boşqarişni tönğiç öğli Pirmuhammad mirzoga topşiradi. U.dan şuningdek, yana beş öğil — Rustam mirzo, Iskandar mirzo, Ahmad mirzo, Sayd Axmad mirzo va Boyqaro mirzolar kalgan edi.
Ad.: Nizomiddin Şomiy, Zafarnoma, T., 1966; Fayziyev T., Temuriylar şajarasi, T., 1996.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УМАРШАЙХ, Умаршайх Мирзо (1356— Хармоту —1394) — темурий шаҳзода. Амир Темурштт иккинчи ўғли. Онаси Тўлун оғо (Тўмлун оғо). Ёшлигидан моҳир чавандоз ва мард жангчи бўлиб етишган. Кейинчалик кўп жангларда кўрсатган жасурлиги ва қаҳрамонлиги эвазига баҳодир унвонига эришган. 1370 й. Амир Темурнинг Ҳусайн ибн Мусаллаб б-н бўлган жангида, У. Балх қалъасини қамал қилиш чоғида мардона курашган, лекин жанг охирида оёғидан яраланган. У мўғулларга қарши олиб борилган кўпгина жангларда фаол қатнашиб, Соҳибқирон қўшинидаги истеъдодли саркардалар қаторидан ўрин олган. 1393 й. Амир Темур У.ни Форс вилоятини забт этиш ишига масъул этиб тайинлайди. У. Истаҳр, Фарак, Шаҳриёр ва б. қалъаларни эгаллаб, навбатдаги Саржон қалъасини эгаллаш учун уни қамал қилади. Айни шу чоғда Амир Темур Миср ва Шом (Сурия)ни қўлга киритиш учун Диёрбакр томон қўшин тортади. Шу боис Соҳибқирон У.ни ўз ҳузурига етиб келишини буюради. У. Саржон қалъасини қамал қилиш амалиётини амир Идику барлосга топшириб, ўзи Шерозга келади. Бу ерда У. ишончли амири Севинчакни Форсни забт этиш ишига мутасадди қилиб, ўзи отасини қошига йўл олади. У. сафар пайтида Бағдод (баъзи манбаларда Шавлистон) йўли б-н юриб Бағдоддан тўрт манзил масофадаги Курдистондан ўтиб бораётганида йўл чеккасидаги Хармоту қалъасига дуч келган. У. ушбу қалъани яхшироқ томоша қилиш мақсадида бир тепаликка чиқади. Шу пайт қалъа ичидан отилган ногаҳоний камон ўқи У.нинг қулоғи остидаги кўк томирга тегади. У. шу заҳоти оламдан кўз юмади. Унинг қўшини Хармотуни ер б-н яксон этади. Ушбу воқеадан хабар топган Амир Темур қаттиқ изтиробга тушади. У амир Учқаро баҳодирни У.нинг жасадини Шерозга олиб келиш учун Хармоту томон жўнатади. У.нинг жасади Шерозга олиб келингач, мотам тутилиб, мирзони муваққат дафн қиладилар. Маълум фурсатдан сўнг У.нинг хотинлари — Севинч Қутлуқ оғо бегим, Бека Мулк оғо бегим ва Мулкат оғо бегимлар ҳамда ҳали вояга етмаган ўғли Искандар мирзолар жасадни Шероздан Кеш (Шаҳрисабз)га олиб келадилар ва темурийлар хонадони учун махсус барпо этилган дахмага дафн этадилар. У. вафотидан сўнг Амир Темур Форс мамлакати ерларини бошқаришни тўнғич ўғли Пирмуҳаммад мирзога топширади. У.дан шунингдек, яна беш ўғил — Рустам мирзо, Искандар мирзо, Аҳмад мирзо, Сайд Ахмад мирзо ва Бойқаро мирзолар калган эди.
Ад.: Низомиддин Шомий, Зафарнома, Т., 1966; Файзиев Т., Темурийлар шажараси, Т., 1996.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.