Umaviylar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88-b. — ziyouz.com
Umaviylar - Yaqin va Örta Şarq, Movarounnahrda xukmronlik qilgan arab xalifalari sulolasi (661 — 750), arablarning Makkadagi qurayş qabilasining umayya uruğidan kelib çiqişgan. Asosçisi — Muoviya I. U. davrida arablar ğarbda Şim. Afrika, Pirenei ya.o.ning katta kismi, şarkda Tabariston, Jurjon, Movarounnahr, Sind va b. hududlarni bosib olişgan. Muoviya 1 (661—680) va Abdulmalik davrida (685—705) davlatning harbiy, siyosiy, iqtisodiy qudratini oşiruvçi bir qança ma'muriy va harbiy islohotlar ötkazilgan. Xususan, xalifa lavozimi nasliy bölib qolgan, davlat xazinasi va davlat arxivi taşkil etilgan, arab tili davlat tili deb e'lon qilingan, yangi (oltin, kumuş va mis) pul çiqarilgan, harbiydengiz floti taşkil etilgan. U. poytaxtni Damaşq ş.ga köçirganlar, şu tufayli bu xalifalikni Damaşq xalifaligi deb ham ataşadi. U. davrida köplab qözğolonlar (736—737 y. Örta Osiyodagi Xoris ibn Surayj, 731—740 y.larda Marokaşdagi barbarlar qözğoloni, 742 y. Mağribda xorijiylar qözğoloni va b.) bölgan. 747—750 y.lardagi Abu Muslim qözğoloni natijasida xalifa Marvon II taxtdan tuşgan, hokimiyat abbosiylar qöliga ötgan. U. hukmdorlari: Muoviya I (661 — 680), Yazid I (680—683), Muoviya II (683684), Marvon I (684685), Abdulmalik (685—705), Valid (705—715), Sulaymon (715717), Umar (717720), Yazid II (720724), Hişom (724743), Valid II (743744), Yazid III (744), Ibroxim (744), Marvon II (744—750).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УМАВИЙЛАР - Яқин ва Ўрта Шарқ, Мовароуннаҳрда хукмронлик қилган араб халифалари сулоласи (661 — 750), арабларнинг Маккадаги қурайш қабиласининг умайя уруғидан келиб чиқишган. Асосчиси — Муовия I. У. даврида араблар ғарбда Шим. Африка, Пиренеи я.о.нинг катта кисми, шаркда Табаристон, Журжон, Мовароуннаҳр, Синд ва б. ҳудудларни босиб олишган. Муовия 1 (661—680) ва Абдулмалик даврида (685—705) давлатнинг ҳарбий, сиёсий, иқтисодий қудратини оширувчи бир қанча маъмурий ва ҳарбий ислоҳотлар ўтказилган. Хусусан, халифа лавозими наслий бўлиб қолган, давлат хазинаси ва давлат архиви ташкил этилган, араб тили давлат тили деб эълон қилинган, янги (олтин, кумуш ва мис) пул чиқарилган, ҳарбийденгиз флоти ташкил этилган. У. пойтахтни Дамашқ ш.га кўчирганлар, шу туфайли бу халифаликни Дамашқ халифалиги деб ҳам аташади. У. даврида кўплаб қўзғолонлар (736—737 й. Ўрта Осиёдаги Хорис ибн Сурайж, 731—740 й.ларда Марокашдаги барбарлар қўзғолони, 742 й. Мағрибда хорижийлар қўзғолони ва б.) бўлган. 747—750 й.лардаги Абу Муслим қўзғолони натижасида халифа Марвон II тахтдан тушган, ҳокимият аббосийлар қўлига ўтган. У. ҳукмдорлари: Муовия I (661 — 680), Язид I (680—683), Муовия II (683684), Марвон I (684685), Абдулмалик (685—705), Валид (705—715), Сулаймон (715717), Умар (717720), Язид II (720724), Ҳишом (724743), Валид II (743744), Язид III (744), Иброхим (744), Марвон II (744—750).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.