Umaviylar masjidi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88–89-b. — ziyouz.com
Umaviylar masjidi UMAVIYLAR MASJIDI, Katta masjid — Suriya (Damaşq)dagi örta asr arab yirik me'moriy yodgorligi. AlValid hukmronligi davrida Yupiter ibodatxonasi masjidga moslaştirilib qayta qurilgan (705—715). U.m. köp ustunli jozibador şaklda bölib, me'moriy bezakka ega dastlabki yodgorliklardan.
Masjid keng maydon (385x305) örtasida joylaşgan, atrofini bozorlar egallagan. Hovli sahnining 4 burçagiga minora örnatilgan (ulardan faqat şim. şarqiy qismidagisi saqlangan). Taşqi devori bal. 14 m ga yaqin. Boş tarzi devorlari oraliğiga ustungöşa (pilyastra)lar işlangan. 2 darvoza jez b-n qoplangan. Masjid hovlisi 3 tomondan galereyali peşayvon b-n öralgan. Jan. dan xonaqoh (132x37 m) tutaşgan. Mil. 1-a.dagi bazilika xonaqoh uçun moslaştirilgan. Boş tarzi 3 nef (ravoq)li, har bir nef bal. 15 m, ulardagi ravok^ar qator qilib terilgan marmar ustunlarga tayangan. Tepasidagi mayda ravoqçalar bezak sifatida qöllanilgan. Tomi 2 nişabli, tösinli. Ustunlar asosi marmardan, kallagiga tilla hal yurgizilgan. Devorlari va şipiga koşinkori naqşlar b-n boğ va saroylar tasviri tuşirilgan. U.m. yonğindan keyin qayta qurilgan (1893). Jan.şarqiy burçagiga minora örnatilgan (1340), jan.ğarbidagi minora tepasiga qafasa işlangan (1488). Hovlida tomi gumbazli, 8 qirrali, ustunli 3 ta köşk örnatilgan, ğarbida xazinaxona (778), markazida hovuz saklangan. U.m. keyingi davr Suriya va b. mamlakatlar me'moriy rivojiga ta'sir körsatgan yodgorliklardan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УМАВИЙЛАР МАСЖИДИ, Катта масжид — Сурия (Дамашқ)даги ўрта аср араб йирик меъморий ёдгорлиги. АлВалид ҳукмронлиги даврида Юпитер ибодатхонаси масжидга мослаштирилиб қайта қурилган (705—715). У.м. кўп устунли жозибадор шаклда бўлиб, меъморий безакка эга дастлабки ёдгорликлардан.
Масжид кенг майдон (385x305) ўртасида жойлашган, атрофини бозорлар эгаллаган. Ҳовли саҳнининг 4 бурчагига минора ўрнатилган (улардан фақат шим. шарқий қисмидагиси сақланган). Ташқи девори бал. 14 м га яқин. Бош тарзи деворлари оралиғига устунгўша (пилястра)лар ишланган. 2 дарвоза жез б-н қопланган. Масжид ҳовлиси 3 томондан галереяли пешайвон б-н ўралган. Жан. дан хонақоҳ (132x37 м) туташган. Мил. 1-а.даги базилика хонақоҳ учун мослаштирилган. Бош тарзи 3 неф (равоқ)ли, ҳар бир неф бал. 15 м, улардаги равок^ар қатор қилиб терилган мармар устунларга таянган. Тепасидаги майда равоқчалар безак сифатида қўлланилган. Томи 2 нишабли, тўсинли. Устунлар асоси мармардан, каллагига тилла ҳал юргизилган. Деворлари ва шипига кошинкори нақшлар б-н боғ ва саройлар тасвири туширилган. У.м. ёнғиндан кейин қайта қурилган (1893). Жан.шарқий бурчагига минора ўрнатилган (1340), жан.ғарбидаги минора тепасига қафаса ишланган (1488). Ҳовлида томи гумбазли, 8 қиррали, устунли 3 та кўшк ўрнатилган, ғарбида хазинахона (778), марказида ҳовуз сакланган. У.м. кейинги давр Сурия ва б. мамлакатлар меъморий ривожига таъсир кўрсатган ёдгорликлардан.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.