Umidiy
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 99–100-b. — ziyouz.com
Umidiy (Havoiy, Marğiloniy — taxalluslari; asl ismşarifi Muhammadumar qori Ne'matulla oxun öğli) (1835 — Marğilon ş. — 1905) — şoir, tarixçi. Hayoti Farğona va Marğilonda, Şarqiy Turkiston (Qaşqar)da keçgan, Furqat, Muqimiy va b. şoirlar b-n yakin ijodiy hamkorlikda bölgan. Ijodiy faoliyati 19-a.ning 2-yarmida Farğonadan boşlangan; adabiy merosi kiçik hajmdagi lirik va satirik şe'rlar hamda epik dostonlardan iborat. Uning «Masnaviyi Umidiy», «Devoni Umidiy» (1981), «Kaçkuli Qalandariy» (1891—92; nazmiy va nasriy yöl b-n yozilgan hikoyalar, afsona va rivoyatlar töplami) asarlari, «Badavlatnoma yoki Tarixi Xöqand» (1880), «Maktubçai xon» (1884), «Jangnoma» (1888), «Hayrat ulolam» va b. tarixiy, falsafiy-didaktik dostonlari yetib kelgan. U. lirikasida vatanparvarlik, vafo va sadoqat, sof muhabbat kabi insoniy fazilatlar tarannum etilsa, dostonlarida Farğona vodiysi va Şarqiy Turkistondagi turli jangu jadallarda xarob bölgan yurt, xalq ahvoli haqqoniy tasvirlanadi. Mac, 2700 misradan iborat «Badavlatnoma yoki Tarixi Xöqand» dostonida Umarxon vafoti (1822) dan 1875 y.gaça bölgan Qöqon tarixi va Yoqubbek (Muhammad Yoqubbek Badavlat)ning harbiy yurişlari hikoya qilinadi.
U.ning astronomiya va tibbiyot ilmlari b-n şuğullanganini körsatuvçi masnaviylari ham bor. Asarlarining kölyozmalari Özbekiston FA Şarqşunoslik inti, Rossiya FA Sankt-Peterburg bölimi fondlarida saklanadi. Omon Jalilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УМИДИЙ (Ҳавоий, Марғилоний — тахаллуслари; асл исмшарифи Муҳаммадумар қори Неъматулла охун ўғли) (1835 — Марғилон ш. — 1905) — шоир, тарихчи. Ҳаёти Фарғона ва Марғилонда, Шарқий Туркистон (Қашқар)да кечган, Фурқат, Муқимий ва б. шоирлар б-н якин ижодий ҳамкорликда бўлган. Ижодий фаолияти 19-а.нинг 2-ярмида Фарғонадан бошланган; адабий мероси кичик ҳажмдаги лирик ва сатирик шеърлар ҳамда эпик достонлардан иборат. Унинг «Маснавийи Умидий», «Девони Умидий» (1981), «Качкули Қаландарий» (1891—92; назмий ва насрий йўл б-н ёзилган ҳикоялар, афсона ва ривоятлар тўплами) асарлари, «Бадавлатнома ёки Тарихи Хўқанд» (1880), «Мактубчаи хон» (1884), «Жангнома» (1888), «Ҳайрат улолам» ва б. тарихий, фалсафий-дидактик достонлари етиб келган. У. лирикасида ватанпарварлик, вафо ва садоқат, соф муҳаббат каби инсоний фазилатлар тараннум этилса, достонларида Фарғона водийси ва Шарқий Туркистондаги турли жангу жадалларда хароб бўлган юрт, халқ аҳволи ҳаққоний тасвирланади. Mac, 2700 мисрадан иборат «Бадавлатнома ёки Тарихи Хўқанд» достонида Умархон вафоти (1822) дан 1875 й.гача бўлган Қўқон тарихи ва Ёқуббек (Муҳаммад Ёқуббек Бадавлат)нинг ҳарбий юришлари ҳикоя қилинади.
У.нинг астрономия ва тиббиёт илмлари б-н шуғулланганини кўрсатувчи маснавийлари ҳам бор. Асарларининг кўлёзмалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик инти, Россия ФА Санкт-Петербург бўлими фондларида сакланади. Омон Жалилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.