Umumiy örta ta'lim Maktabi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 110-b. — ziyouz.com
Umumiy örta ta'lim Maktabi — majburiy ta'lim muassasasi. Mamlakat yoşlarida tabiat, jamiyat, dunyokaraş, san'at va mehnat borasidagi milliy tuşunçalar şakllantirişga asos buladigan bilim hamda ularning kasbiy yoki politexnik ta'limi oliş uçun yetarli darajadagi kunikma va malaka beradi.
Hoz. Özbekiston hududida U.ö.t.m. öquv yurtining mustaqil tipi sifatvda maktabxona, qorixona, rustuzem maktablari, yangi usul maktablari şaklida mavjud bölgan. 20-a.ning 20-y.lar örtalaridan şaharlarda 7 y.lik maktablar, qişloq joylarda dehqon yoşlari maktablari taşkil qilindi. 1934 y.dan U.ö.t.m. 10 y.lik maktablarga aylantirilib, boşlanğiç (4 y.lik), töliqsiz örta (7 y.lik) va örta (10 y.lik) maktab turlariga ajratildi. 2-jahon uruşi yillarida U.ö.t.m. ning yangi turlari — işçi yoşlar maktablari va qişloq yoşlari maktablari vujudga keldi.
Hozir Özbekistonda U.ö.t.m. boşlanğiç (1—4sinf) va örta (5— 9sinf) bosqiçdan iborat. U.ö.t.m.ning boşlanğiç bosqiçida öquvçilar atrof muhitga ongli munosabatda böliş, mustaqil fikrlaş va öz fikrini asoslaşga örgatiladi. Ularda zarur darajadagi ilmiy hamda umummadaniy bilimlarni oliş ehtiyojini şakllantirişga, milliy va umumbaşariy qadriyatlarga asoslangan ma'naviy fazilatlarni qaror toptirişga e'tibor qilinadi. Bolalarda dastlabki ongli mehnat könikmalari şakllantirilişi közda tutiladi. U.ö.t.m.ning örta bosqiçida ijtimoiygumanitar va tabiiy fanlar asoslari, milliy istiqlol ğoyasining asosiy tuşunçalari, ijtimoiy foydali mehnatning eng zarur könikmalari, yoşlarning estetik dvdi va badiiy tafakkurini şakllantirişga xizmat qiladigan öquv fanlari örgatilişi közda tutilgan. Şuningdek, bu bosqiç öquvçilarda taşkilotçilik va mustaqil qaror qabul qiliş qobiliyatini, nazariy bilimlarni amalga tatbiq etiş könikmalarini şakllantirişni ham közda tutadi. U.ö.t.m.larida dastlabki tarzda kasbga yönaltirişga e'tibor berilib, yoşlar ta'limning navbatdagi örta maxsus bosqiçiga qiynalmay ötişga tayyorlanadi.
Özbekistonda U.ö.t.m. yagona maktab tamoyiliga amal qilgan holda davlat tomonidan taşkil etiladi, faoliyati yölga qöyiladi va moliyaviy ta'minlanadi. Bu hol ixtisoslaşgan va yönaltirilgan U.ö.t.m.lari bölişi mumkinligini istisno qilmaydi. U.ö.t.m.lari faoliyati tegişli idoralar tomonidan tasdiklangan öquv rejasi, davlat ta'lim standartlari asosida yuritiladi. Özbekistonda 2002/03 öquv yili 9799 U.ö.t.m., jumladan, jismoniy yoki ruhiy rivojlanişda nuqsoni bölgan bolalar va ösmirlar uçun 85 maktab işladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УМУМИЙ ЎРТА ТАЪЛИМ МАКТАБИ — мажбурий таълим муассасаси. Мамлакат ёшларида табиат, жамият, дунёкараш, санъат ва меҳнат борасидаги миллий тушунчалар шакллантиришга асос буладиган билим ҳамда уларнинг касбий ёки политехник таълими олиш учун етарли даражадаги куникма ва малака беради.
Ҳоз. Ўзбекистон ҳудудида У.ў.т.м. ўқув юртининг мустақил типи сифатвда мактабхона, қорихона, рустузем мактаблари, янги усул мактаблари шаклида мавжуд бўлган. 20-а.нинг 20-й.лар ўрталаридан шаҳарларда 7 й.лик мактаблар, қишлоқ жойларда деҳқон ёшлари мактаблари ташкил қилинди. 1934 й.дан У.ў.т.м. 10 й.лик мактабларга айлантирилиб, бошланғич (4 й.лик), тўлиқсиз ўрта (7 й.лик) ва ўрта (10 й.лик) мактаб турларига ажратилди. 2-жаҳон уруши йилларида У.ў.т.м. нинг янги турлари — ишчи ёшлар мактаблари ва қишлоқ ёшлари мактаблари вужудга келди.
Ҳозир Ўзбекистонда У.ў.т.м. бошланғич (1—4синф) ва ўрта (5— 9синф) босқичдан иборат. У.ў.т.м.нинг бошланғич босқичида ўқувчилар атроф муҳитга онгли муносабатда бўлиш, мустақил фикрлаш ва ўз фикрини асослашга ўргатилади. Уларда зарур даражадаги илмий ҳамда умуммаданий билимларни олиш эҳтиёжини шакллантиришга, миллий ва умумбашарий қадриятларга асосланган маънавий фазилатларни қарор топтиришга эътибор қилинади. Болаларда дастлабки онгли меҳнат кўникмалари шакллантирилиши кўзда тутилади. У.ў.т.м.нинг ўрта босқичида ижтимоийгуманитар ва табиий фанлар асослари, миллий истиқлол ғоясининг асосий тушунчалари, ижтимоий фойдали меҳнатнинг энг зарур кўникмалари, ёшларнинг эстетик двди ва бадиий тафаккурини шакллантиришга хизмат қиладиган ўқув фанлари ўргатилиши кўзда тутилган. Шунингдек, бу босқич ўқувчиларда ташкилотчилик ва мустақил қарор қабул қилиш қобилиятини, назарий билимларни амалга татбиқ этиш кўникмаларини шакллантиришни ҳам кўзда тутади. У.ў.т.м.ларида дастлабки тарзда касбга йўналтиришга эътибор берилиб, ёшлар таълимнинг навбатдаги ўрта махсус босқичига қийналмай ўтишга тайёрланади.
Ўзбекистонда У.ў.т.м. ягона мактаб тамойилига амал қилган ҳолда давлат томонидан ташкил этилади, фаолияти йўлга қўйилади ва молиявий таъминланади. Бу ҳол ихтисослашган ва йўналтирилган У.ў.т.м.лари бўлиши мумкинлигини истисно қилмайди. У.ў.т.м.лари фаолияти тегишли идоралар томонидан тасдикланган ўқув режаси, давлат таълим стандартлари асосида юритилади. Ўзбекистонда 2002/03 ўқув йили 9799 У.ў.т.м., жумладан, жисмоний ёки руҳий ривожланишда нуқсони бўлган болалар ва ўсмирлар учун 85 мактаб ишлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.