Umumiy va noorganik kimyo instituti
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 106–107-b. — ziyouz.com
Umumiy va noorganik kimyo instituti UMUMIY VA NOORGANIK KIMYO INSTITUTI, Özbekiston FA Umumiy va noorganik kimyo instituti — i.t. muassasasi. 1933 y. Toşkentda Kimyo inti nomi b-n taşkil etilgan. 1998 y.dan şu nomda. Int negizida bir qança ixtisoslaştirilgan i.t. institutlari, jumladan, intning alkaloidlar kimyosi, ğöza kimyosi hamda polimerlar kimyosi va fizik kimyo lab.lari asosida Özbekiston FA Ösimlik moddalari kimyosi instituti ajralib çiqdi (1956), 1959 y.da Paxta sellyulozasi kimyosi va texnologiyasi inti, 1965 y.da neft kimyosi lab. asosida Örta Osiyo Neftni qayta işlaş inti (hoz. A. Sultonov nomidagi Özbekiston Kimyofarmatsevtika inti) taşkil etildi.
Int olimlari tomonidan 1934 y.da aromatik uglevodorodlarni spirtlar b-n alkillaş reaksiyasi oçildi. 1938 y.da kislotaasos nazariyasi e'lon qilindi (M.I. Usanoviç).
Intda sönggi yillarda olib borilgan i.t. natijalari, jumladan, neft va neft mahsulotlarini suyultiruvçi moddalar, gaz kondensatlari asosida erituvçilar, «K9» preparati, suvda va moyda eruvçi sirt faol moddalar oliş texnologiyasi, çigitni tozalaş, köp maqsadli katalizatorlar, ğovakli vermukulit, neft va gidrotermal suvlardan yod ajratib oliş, Markaziy Qizilqum fosforitlaridan oddiy superfosfat, tarkibida fosfor, kalsiy, azot saklovçi murakkab va organomineral öğitlar («Azobiokom» va b.), «Hosil» turkumidagi stimulyatorlar, «Sihat», «Sardor» defoliantlari i.ç. texnologiyalari kimyo, neftni qayta işlaş, oziq-ovqat sanoatlarida, yoğmoy z-dlarida, burğilaş texnikasida, q.x.da, quriliş materiallari i.ç. korxonalarida amaliyotga joriy qilindi.
Intda 17 lab. bölib, ularda 145 xodim işlaydi, şulardan 3 akad. (B.M. Beglov, 3. S. Salimoye, S. Töxtayev), 16 fan dri, 30 fan nomzodi faoliyat körsatadi. Int xodimlarining 2 ilmiy işi Beruniy nomidagi Uzbekis
tan Davlat mukofotiga (K.S. Ahmedov, B. M. Beglov, S. A. Zaynutdinov, M.N. Nabiyev, A. A. Vişnyakova, M. R. Odilova) sazovor bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УМУМИЙ ВА НООРГАНИК КИМЁ ИНСТИТУТИ, Ўзбекистон ФА Умумий ва ноорганик кимё институти — и.т. муассасаси. 1933 й. Тошкентда Кимё инти номи б-н ташкил этилган. 1998 й.дан шу номда. Инт негизида бир қанча ихтисослаштирилган и.т. институтлари, жумладан, интнинг алкалоидлар кимёси, ғўза кимёси ҳамда полимерлар кимёси ва физик кимё лаб.лари асосида Ўзбекистон ФА Ўсимлик моддалари кимёси институти ажралиб чиқди (1956), 1959 й.да Пахта целлюлозаси кимёси ва технологияси инти, 1965 й.да нефть кимёси лаб. асосида Ўрта Осиё Нефтни қайта ишлаш инти (ҳоз. А. Султонов номидаги Ўзбекистон Кимёфармацевтика инти) ташкил этилди.
Инт олимлари томонидан 1934 й.да ароматик углеводородларни спиртлар б-н алкиллаш реакцияси очилди. 1938 й.да кислотаасос назарияси эълон қилинди (М.И. Усанович).
Интда сўнгги йилларда олиб борилган и.т. натижалари, жумладан, нефть ва нефть маҳсулотларини суюлтирувчи моддалар, газ конденсатлари асосида эритувчилар, «К9» препарати, сувда ва мойда эрувчи сирт фаол моддалар олиш технологияси, чигитни тозалаш, кўп мақсадли катализаторлар, ғовакли вермукулит, нефть ва гидротермал сувлардан йод ажратиб олиш, Марказий Қизилқум фосфоритларидан оддий суперфосфат, таркибида фосфор, кальций, азот сакловчи мураккаб ва органоминерал ўғитлар («Азобиоком» ва б.), «Ҳосил» туркумидаги стимуляторлар, «Сиҳат», «Сардор» дефолиантлари и.ч. технологиялари кимё, нефтни қайта ишлаш, озиқ-овқат саноатларида, ёғмой з-дларида, бурғилаш техникасида, қ.х.да, қурилиш материаллари и.ч. корхоналарида амалиётга жорий қилинди.
Интда 17 лаб. бўлиб, уларда 145 ходим ишлайди, шулардан 3 акад. (Б.М. Беглов, 3. С. Салимое, С. Тўхтаев), 16 фан дри, 30 фан номзоди фаолият кўрсатади. Инт ходимларининг 2 илмий иши Беруний номидаги Узбекис
тан Давлат мукофотига (К.С. Аҳмедов, Б. М. Беглов, С. А. Зайнутдинов, М.Н. Набиев, А. А. Вишнякова, М. Р. Одилова) сазовор бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.