Ural-Mongoliya geosinklinal mintaqasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 133-b. — ziyouz.com
Ural-Mongoliya geosinklinal mintaqasi — Uraldan Markaziy Osiyo orqali Tinç okean sohillarigaça çözilib, quruqlikdagi joylarni egallagan, Yer pöstining tektonik qarakatdagi mintaqasi. Bu mintaqa ğarbda Şarqiy Yevropa, şim.şarqsa Sibir, jan.da XitoyKoreya platformalari b-n çegaralangan. Jan.ğarbda esa, Örta dengiz geosinklinal mintaqasi, şarkda Tinç okean geosinklinal mintaqasi b-n birlaşadi. U.M.g.m. örnida toğlarning vujudga kelişi tektogenezning bir neça epoxalari (baykal, salair, kaledon, gersin) mobaynida sodir bölgan. Mezozoy davriga kelib U.M.g.m. yoş platformaga aylangan. Mintaqa rivojlanişining barça bosqiçlari uçun intensiv magmatizm xosdir. Devon va keçki paleozoyning orogen davriga granitlar yirik massivining çuqurlaşişi va yirik vulkanlarning yer ustiga otilib çiqişi töğri keladi. U.M.g.m.da temir, mis, oltin, qörğoşin, rux, qalay, volfram rudalari konlari hamda platina, xrom konlari va toşkömir uyumlari mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УРАЛ-МОНГОЛИЯ ГЕОСИНКЛИНАЛЬ МИНТАҚАСИ — Уралдан Марказий Осиё орқали Тинч океан соҳилларигача чўзилиб, қуруқликдаги жойларни эгаллаган, Ер пўстининг тектоник қаракатдаги минтақаси. Бу минтақа ғарбда Шарқий Европа, шим.шарқца Сибирь, жан.да ХитойКорея платформалари б-н чегараланган. Жан.ғарбда эса, Ўрта денгиз геосинклиналь минтақаси, шаркда Тинч океан геосинклиналь минтақаси б-н бирлашади. У.М.г.м. ўрнида тоғларнинг вужудга келиши тектогенезнинг бир неча эпохалари (байкал, салаир, каледон, герцин) мобайнида содир бўлган. Мезозой даврига келиб У.М.г.м. ёш платформага айланган. Минтақа ривожланишининг барча босқичлари учун интенсив магматизм хосдир. Девон ва кечки палеозойнинг ороген даврига гранитлар йирик массивининг чуқурлашиши ва йирик вулканларнинг ер устига отилиб чиқиши тўғри келади. У.М.г.м.да темир, мис, олтин, қўрғошин, рух, қалай, вольфрам рудалари конлари ҳамда платина, хром конлари ва тошкўмир уюмлари мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.