Uran

Uran — yunon mifologiyasida osmon xudosi. /yeyaning eri, ular nikohidan titanlar, kikloplar, Kronos, Reya, Okean va b. tuğilgan. U.ning öğli Kronos otasiga qarşi çiqqan, uni osmondan taşlab yuborgan va özi jahonga xukmronlik qila boşlagan. URAN — Quyoş sistemasiga kiruvçi 9 ta sayyoradan biri; Quyoşdan uzoqligi böyiça 7sayyora. Astronomik belgisib . Quyoşdan uzoqligi 19,19 astronomik birlik (2872,0 mln. km)ga teng. Orbita ekssentrisiteta 0,047, orbitasining ekliptika tekisligiga oğişi 0,77°. Quyoş atrofida töla aylaniş davri (siderik yoki yulduz aylaniş davri) 30685 Yer sutkasiga (84,015 tropik yilga) teng. U.ning körinma yulduz kattaligi 6t ga teng bölib, durbinda oson körinadi. Juda kattalaştirib disk holida körilganda unda heç qanday çiziq yoki doğ borligi sezilmaydi. U.ning ekvatorial diametri 52400 km yoki Yerning 3,98 diametriga teng. Massasi Yer massasidan 14,56 marta katta; örtaça ziçligi 1,22 g/sm3, öz öqi atrofida aylaniş davri 17,2 soat. U.ni V.Gerşel 1781 y.da kaşf qilgan. U. Quyoşdan ança uzoq joylaşgani uçun undan oladigan yoruğlik va issiqlik Yerdagiga nisbatan 370 marta kam, biroq uning yoruğlik qaytariş xususiyati sayyoralar orasida eng yuqori hisoblanadi. U.ning sferik albedosi 0,93 ga, geometrik albedosi 0,57 ga teng. U.ning içki tuzilişini nazariy tekşirişdan şu narsa aniqlandiki, taşqi gaz qobiği vodorod (H2), neon (Ne) va metan (CH4) va ularning umumiy massasi sayyora töla massasining 10%ni, içki qismining kupi suvdan iborat bölgan suyuq yadroni taşkil etadi. U.ning 10 dan ortiq yöldoşi ma'lum. Uning eng yoruğ yöldoşlari — Titaniya va Oberonlarni 1787 y.da V. Gerşel, kamroq yoröğlikdagi Ariyel va Umbriyelni 1851 y.da U. Laplas, Mirandani amerikalik astronom J. Koyper 1948 y.da topgan. 1977 y.da U.da halqalar borligi aniqlandi. (q. Sayyoralarning yöldoşlari).