Urartu

Urartu (ossuriyça atalişi; urartça — Biaynili, Bibliyada — «Ararat podşoligi») — Ğarbiy Osiyodagi qad. davlat. (mil. av. 9— 6-a.lar). Ravnaq topgan davrida Armaniston toğlik r-ni (hoz. Armanistonning butun hududi, Turkiya va Eronning bir qismi)ni qamragan. Aholisi — urartlar. Poytaxti — Tuşpa ş. (hoz. Turkiyadagi Van ş.) bölib, unda podşo Sarduri I davrida katta quriliş işlari olib borilgan. Mil. av. 9-a. oxiri —8-a.ning 1yarmida U. davlati ravnaq topgan. Menua, Argişti I va Sarduri II podşoliklari davrida U. hududi ança kengaygan. Bosib olingan viloyatlarda qal'alar qurilgan (Ararat toğining şim. yon bağrida Menuaxinili ş.; Erebuni — Yerevan atrofidagi Arinberd tepaligi; Araksning söl qirğoğida Argiştixinili). U.da qullar mehnatidan keng foydalanilgan. Mil. av. 8-a. örtasida Ossuriya podşosi Tiglatpalasar III (mil. av. 745—727) U. köşinlarini bir neça marta mağlubiyatga uçratgan va U. tarkibiga kiruvçi Şim. Mesopotamiya va Şim. Suriyani egallagan. Söngra Rusa I davrida Sargon II boşliq Ossuriya qöşinining yurişlari natijasida mamlakat xonavayron bölgan. Biroq 7-a.da U. Jan. Zakavkazyeda hali ham öz mavqeini saklab qolgan edi. Rusa II (mil. av. 685—645) bu yerda yangi qal'alar bunyod etgan (jumladan, Teyşebaini va b.). Skifkimmeriy yollanma qöşini yordamida U. podşolari Frigiya podşoligini tormor qilganlar (mil. av. 676 y.). Midiya podşoligining kuçayişi U.ni Ossuriya b-n yaqinlaştirgan. Biroq mil. av. 6-a. boşida U. Midiya tomonidan tormor etilgan va uning tarkibiga qöşib yuborilgan.