Uremiya
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148-b. — ziyouz.com
Uremiya (yun. uron — siydik va haima — qon) — buyrak faoliyati yetişmovçiligi natijasida organizmning siydik b-n zaharlanişi. Oğir keçadi. U.da buyrak suv va tuz almaşinişi, kislotaişqor muvozanatini rostlay olmay qrladi, oqsil almaşinuvining zaharli mahsulotlari töplanadi, nervgormonal regulyatsiya ham özgaradi, bu esa organizmdagi barça a'zo va sistemalar faoliyatining buzilişiga olib keladi. U utkir va surunkali keçadi.
Ötkir U. buyrakning ötkir yetişmovçiligi oqibatida yuzaga keladi. Buyrakning ötkir yetişmovçiligi oğir şikastlanişlar, kuyiş, sovuq olişi, qon yöqotiş, suvsizlaniş, allergiya, zaharlaniş, sepsis oqibatida yuzaga keladigan şok natijasida umumiy qon aylanişi buzilişidan paydo böladi. Surunkali U. buyrakda qon aylanişining buzilişidan (buyrak tomirlarining bekilib qolişi), buyrak kasalliklari (oğir, ötkir nefrit, surunkali nefrit, piyelonefrit) tufayli, siydik yöllarining tösilib qolişi (toş, ösma, yalliğlaniş infiltrati) sababli yuzaga keladi. Lohaslaniş, quvvatsizlik, tez çarçaş, boş oğrişi, yaxşi uxlay olmaslik, iştaha yöqolişi, xotiraning pasayişi U. ning dastlabki belgilaridir. Bemor hadeb taşna bölaveradi, terisi oqarib, quruq bölib qoladi, qiçişadi, tez ozib ketadi. Qonni tekşirganda unda azot çiqindilari köpayib ketganligi aniklanadi. U.ning sönggi bosqiçlarida qondagi moçevina va b. moddalar teri, şilliq hamda seroz parda orqali çiqa boşlaydi va şu joylarda turli özgarişlar paydo qiladi. Natijada uremik gastrit, kolit, plevrit, perikardit belgilari yuzaga keladi. Jigar, kömik funksiyalari buziladi, bemorning qoni kamayib boradi, ayrim a'zolardan qon ketadi, köz xiralaşadi. Öz vaqtida tegişli davo tadbirlari körilmasa, uremik koma vujudga keladi; bemor kasalxonada davolanişi kerak.
Surunkali U. b-n oğriganlarga oqsili juda kam bölgan parhez taomlar buyuriladi, oş tuzi ham çeklab qöyiladi, şu yöl b-n kasallik rivojlanişining oldi olinadi. Surunkali U.ning oldini oliş buyrak va siydik yöllari yalliğlanişini öz vaqtida davolatişdan iborat. Doimo vraç kuzatuvida bölib, siydik va qon tahlillari nazorat qilib turilsa, U. ning oldini oliş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УРЕМИЯ (юн. uron — сийдик ва haima — қон) — буйрак фаолияти етишмовчилиги натижасида организмнинг сийдик б-н заҳарланиши. Оғир кечади. У.да буйрак сув ва туз алмашиниши, кислотаишқор мувозанатини ростлай олмай қрлади, оқсил алмашинувининг заҳарли маҳсулотлари тўпланади, нервгормонал регуляция ҳам ўзгаради, бу эса организмдаги барча аъзо ва системалар фаолиятининг бузилишига олиб келади. У уткир ва сурункали кечади.
Ўткир У. буйракнинг ўткир етишмовчилиги оқибатида юзага келади. Буйракнинг ўткир етишмовчилиги оғир шикастланишлар, куйиш, совуқ олиши, қон йўқотиш, сувсизланиш, аллергия, заҳарланиш, сепсис оқибатида юзага келадиган шок натижасида умумий қон айланиши бузилишидан пайдо бўлади. Сурункали У. буйракда қон айланишининг бузилишидан (буйрак томирларининг бекилиб қолиши), буйрак касалликлари (оғир, ўткир нефрит, сурункали нефрит, пиелонефрит) туфайли, сийдик йўлларининг тўсилиб қолиши (тош, ўсма, яллиғланиш инфильтрати) сабабли юзага келади. Лоҳасланиш, қувватсизлик, тез чарчаш, бош оғриши, яхши ухлай олмаслик, иштаҳа йўқолиши, хотиранинг пасайиши У. нинг дастлабки белгиларидир. Бемор ҳадеб ташна бўлаверади, териси оқариб, қуруқ бўлиб қолади, қичишади, тез озиб кетади. Қонни текширганда унда азот чиқиндилари кўпайиб кетганлиги аникланади. У.нинг сўнгги босқичларида қондаги мочевина ва б. моддалар тери, шиллиқ ҳамда сероз парда орқали чиқа бошлайди ва шу жойларда турли ўзгаришлар пайдо қилади. Натижада уремик гастрит, колит, плеврит, перикардит белгилари юзага келади. Жигар, кўмик функциялари бузилади, беморнинг қони камайиб боради, айрим аъзолардан қон кетади, кўз хиралашади. Ўз вақтида тегишли даво тадбирлари кўрилмаса, уремик кома вужудга келади; бемор касалхонада даволаниши керак.
Сурункали У. б-н оғриганларга оқсили жуда кам бўлган парҳез таомлар буюрилади, ош тузи ҳам чеклаб қўйилади, шу йўл б-н касаллик ривожланишининг олди олинади. Сурункали У.нинг олдини олиш буйрак ва сийдик йўллари яллиғланишини ўз вақтида даволатишдан иборат. Доимо врач кузатувида бўлиб, сийдик ва қон таҳлиллари назорат қилиб турилса, У. нинг олдини олиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.