Urgut

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 144-b. — ziyouz.com

Urgut — Samarkand viloyati Urgut tumanidagi şahar (1973 y.dan), tuman markazi. Zarafşon tog tizmasining ğarbiy davomi hisoblangan Çaqilikalon toğining etagida, Samarkand ş.dan 35 km narida, viloyatning jan.şarqiy qismida joylaşgan. Şahar örtasidan Urgutsoy oqib ötadi. Axoliyey 60,5 ming kişi (2003).

U. «Bobirnoma»da Arkat, 18-a. boşlariga oid tarixiy hujjatlarda Arkut qişloği sifatida tilga olingan. «Urgut» — Örkent sözining keyinroq özgargan yasamasi, ör — balandlik; kent — şahar, ya'ni balandlikdagi şahar ma'nosini anglatadi deguvçilar ham bor. Tarixçi Muhammad Ya'qub Buxoriy özining «Gulşan ulmuluk» asarida 1797—98 y.lardagi kuçli zilzila oqibatida U. qörğonining vayron bölganligini yozadi. Şaharda xalq hunarmandçiligi (piçoqçilik, çopon, sözana va h.k.) qadimdan rivojlanib kelgan. 1931 y.da 55 ot kuçiga ega bölgan elektr dvigateli işga tuşirilgan. 1935 y.da MTS taşkil qilingan.

U.da 5 sanoat korxonasi, bundan taşqari, 6 qöşma va 9 xususiy korxonalar mavjud. Ular, asosan, quriliş materiallari (ğişt, marmar, beton ğiştlar), yaxna içimliklar, qandolat mahsulotlari i.ç., sut va göştni qayta işlaş, non pişiriş, tamaki fermentatsiyalaş b-n şuğullanuvçi korxonalardir. Uşbu korxonalarning asosiy qismi örta va kiçik korxonalar. Qöşma korxonalar içida Belgiya b-n hamkorlikda qurilgan «Urg-Gazkarpet» va b. korxonalar bor. Aholiga xizmat körsatadigan 3500 dan ziyod xususiy ustaxona va xizmat körsatiş şoxobçalari, maşhur «Urgut» bozori faoliyat körsatadi.

14 umumiy ta'lim maktabi (13,5 mingga yaqin öquvçi), 2 kasbhunar kolleji (1250 öquvçi), 9 kutubxona, madaniyat uyi, ölkaşunoslik muzeyi, xalq teatri, markaziy madaniyat va istirohat boği, stadion mavjud. 4 kasalxona, 5 poliklinika, 22 dorixona, şaxar yakinida soğlomlaştiriş örmonlisanatoriy maktabi, bolalar yozgi oromgoxlari, Xöja Omon, Xöja Çorçinor qöriqxonalari bor. U.dan Samarkand va Toşkentga avtobuslar qatnaydi.

Toşpölat Jumaboyev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

УРГУТ — Самарканд вилояти Ургут туманидаги шаҳар (1973 й.дан), туман маркази. Зарафшон тог тизмасининг ғарбий давоми ҳисобланган Чақиликалон тоғининг этагида, Самарканд ш.дан 35 км нарида, вилоятнинг жан.шарқий қисмида жойлашган. Шаҳар ўртасидан Ургутсой оқиб ўтади. Ахолией 60,5 минг киши (2003).

У. «Бобирнома»да Аркат, 18-а. бошларига оид тарихий ҳужжатларда Аркут қишлоғи сифатида тилга олинган. «Ургут» — Ўркент сўзининг кейинроқ ўзгарган ясамаси, ўр — баландлик; кент — шаҳар, яъни баландликдаги шаҳар маъносини англатади дегувчилар ҳам бор. Тарихчи Муҳаммад Яъқуб Бухорий ўзининг «Гулшан улмулук» асарида 1797—98 й.лардаги кучли зилзила оқибатида У. қўрғонининг вайрон бўлганлигини ёзади. Шаҳарда халқ ҳунармандчилиги (пичоқчилик, чопон, сўзана ва ҳ.к.) қадимдан ривожланиб келган. 1931 й.да 55 от кучига эга бўлган электр двигатели ишга туширилган. 1935 й.да МТС ташкил қилинган.

У.да 5 саноат корхонаси, бундан ташқари, 6 қўшма ва 9 хусусий корхоналар мавжуд. Улар, асосан, қурилиш материаллари (ғишт, мармар, бетон ғиштлар), яхна ичимликлар, қандолат маҳсулотлари и.ч., сут ва гўштни қайта ишлаш, нон пишириш, тамаки ферментациялаш б-н шуғулланувчи корхоналардир. Ушбу корхоналарнинг асосий қисми ўрта ва кичик корхоналар. Қўшма корхоналар ичида Бельгия б-н ҳамкорликда қурилган «Ург-Газкарпет» ва б. корхоналар бор. Аҳолига хизмат кўрсатадиган 3500 дан зиёд хусусий устахона ва хизмат кўрсатиш шохобчалари, машҳур «Ургут» бозори фаолият кўрсатади.

14 умумий таълим мактаби (13,5 мингга яқин ўқувчи), 2 касбҳунар коллежи (1250 ўқувчи), 9 кутубхона, маданият уйи, ўлкашунослик музейи, халқ театри, марказий маданият ва истироҳат боғи, стадион мавжуд. 4 касалхона, 5 поликлиника, 22 дорихона, шахар якинида соғломлаштириш ўрмонлисанаторий мактаби, болалар ёзги оромгохлари, Хўжа Омон, Хўжа Чорчинор қўриқхоналари бор. У.дан Самарканд ва Тошкентга автобуслар қатнайди.

Тошпўлат Жумабоев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.