Uruğkurtak
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 160-b. — ziyouz.com
Uruğkurtak (ovulum), uruğmurtak — yuksak ösimliklar uruğçi gulida, odatda, uruğlanişdan söng tugunça içida hosil böladigan börtma. U. meva barg — platsenta, uruğpoyadagi maxsus ösimtada bitta yoki bir neçtadan joylaşgan; şarsimon yoki tuxumsimon şaklda böladi. U.ning markaziy qismi bir qavat yoki bir neça qavat qobiqqa öralgan yadro (nutsellus)dan iborat. Bu qobikdar ösib, bitta umumiy qobiqqa aylanişi mumkin. U.ning mikropilyar va xalazal qismlari böladi. Mikropilyar qism U.ning uçidagi qobiqlar tutaşib ketmasdan çang naylari ötadigan uruğ yöli yoki çang yöli (mikropile) hosil qiladi. Tuxumhujayra uruğlangandan keyin U.dan uruğ hosil böladi. Ösimliklarning tarixiy rivojlanişi jarayonida U. dastlab uruğli qirqquloqlarda paydo bölgan. Yopiquruğlilar uruğkurtagi eng yuksak darajada tuzilgan bölib, tugunça içida joylaşgan; taşqi noqulay şaroitdan himoyalangan. Tuxumhujayra uruğlangandan keyin qobiklari uruğ pöstloğiga aylanadi. Tugunçada bittadan bir neça mingtagaça U. hosil böladi. U. platsentaga nisbatan töğri (atrop), teskari (anatrop), egik (kompilatrop) böladi. Ularning ötkinçi şakllari ham bor. U tugunçada har xil holatda (markaziy qismida, tugunça devorida va tubida) joylaşadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УРУҒКУРТАК (ovulum), уруғмуртак — юксак ўсимликлар уруғчи гулида, одатда, уруғланишдан сўнг тугунча ичида ҳосил бўладиган бўртма. У. мева барг — плацента, уруғпоядаги махсус ўсимтада битта ёки бир нечтадан жойлашган; шарсимон ёки тухумсимон шаклда бўлади. У.нинг марказий қисми бир қават ёки бир неча қават қобиққа ўралган ядро (нуцеллус)дан иборат. Бу қобикдар ўсиб, битта умумий қобиққа айланиши мумкин. У.нинг микропиляр ва халазал қисмлари бўлади. Микропиляр қисм У.нинг учидаги қобиқлар туташиб кетмасдан чанг найлари ўтадиган уруғ йўли ёки чанг йўли (микропиле) ҳосил қилади. Тухумҳужайра уруғлангандан кейин У.дан уруғ ҳосил бўлади. Ўсимликларнинг тарихий ривожланиши жараёнида У. дастлаб уруғли қирққулоқларда пайдо бўлган. Ёпиқуруғлилар уруғкуртаги энг юксак даражада тузилган бўлиб, тугунча ичида жойлашган; ташқи ноқулай шароитдан ҳимояланган. Тухумҳужайра уруғлангандан кейин қобиклари уруғ пўстлоғига айланади. Тугунчада биттадан бир неча мингтагача У. ҳосил бўлади. У. плацентага нисбатан тўғри (атроп), тескари (анатроп), эгик (компилатроп) бўлади. Уларнинг ўткинчи шакллари ҳам бор. У тугунчада ҳар хил ҳолатда (марказий қисмида, тугунча деворида ва тубида) жойлашади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.