Uruğli meva daraxtlari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 162-b. — ziyouz.com
Uruğli meva daraxtlari - ra'nodoşlar oilasiga mansub uruğli meva beradigan ösimliklar. Bularga olma, behi, nok, dölana, muşmula va b. kiradi. U.m.d. bir neçta tur va turxillarni öz içiga oladi. Olma, nokning minglab navlari bor. Özbekistonning hamma viloyatlarida ekiladi. Danakli meva daraxtlariga nisbatan keçroq hosilga kiradi, lekin köp umr köradi, sovuqqa çidamli, mevasi uzoq saqlanadi. URUĞLIK — ekiş uçun foydalaniladigan uruğ, meva, töpmeva va murakkab meva qismlari. Ba'zan vegetativ yöl b-n köpaytiriladigan ösimlik qismlari: tuganak, piyozça va b. ham U.ga kiradi. U. navdorlik va uruğlik sifatlari böyiça davlat standarti talablariga javob beradigan bölişi kerak. Uruğlik sifati (unuvçanligi, tozaligi, kasallik va zararkunandalarga çidamliligi), lab. taxlili, navdorlik sifati uçun dala aprobatsiyasi asosida Davlat urugçilik inspeksiyasi tomonidan tekşiriladi. U. uruğçilik xöjaliklarida, q.x. mahsulotlari yetiştiradigan xöjaliklarning uruğlikka möljallangan ekin dalalarida yetiştiriladi. Yangi navlar uruğlarini köpaytiriş uçun i. t. intlari, q.x. intlarining öquv tajriba xöjaliklarida elita va birinçi reproduksiya uruğlari olinadi.
Ekiş sifati va U. standarti böyiça 3 sinfga bölinadi. Mac, çigitning navdorlik meyori: elita uruğ uçun 100%, 1reproduksiya uçun 99%, 2reproduksiya uçun 98% va 3reproduksiya uçun 96%; unuvçanligi: 1sinf uçun 95%, 2sinf uçun 90% va 3sinf uçun 85%. Yumşoq buğdoy (kuzgi va bahorgi)ning navdorlik meyori: 1sinf uçun 99%, 2sinf uçun 98,5%, 3sinf uçun 97%; unuvçanligi tegişliça 95%, 92 va 90%. U.ga 1 va 2sinf uruğlar işlatiladi. 3sinf faqat xöjalikning i.ç. dalalariga ekiladi. U.ni omborlarda sakdaşga qöyişdan oldin tozalanadi, saralanadi va quritiladi. Ekişdan oldin esa U. sifatini va unuvçanligini oşiriş uçun zararkunandalar va kasalliklarga qarşi dorilanadi, oftobga yoyib şamollatiladi va b. Har bir xöjaliqda uruğlik daftari tutilib, unga ekin turi böyiça uruğlik navi, sifatlari yozib boriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УРУҒЛИ МЕВА ДАРАХТЛАРИ - раънодошлар оиласига мансуб уруғли мева берадиган ўсимликлар. Буларга олма, беҳи, нок, дўлана, мушмула ва б. киради. У.м.д. бир нечта тур ва турхилларни ўз ичига олади. Олма, нокнинг минглаб навлари бор. Ўзбекистоннинг ҳамма вилоятларида экилади. Данакли мева дарахтларига нисбатан кечроқ ҳосилга киради, лекин кўп умр кўради, совуққа чидамли, меваси узоқ сақланади. УРУҒЛИК — экиш учун фойдаланиладиган уруғ, мева, тўпмева ва мураккаб мева қисмлари. Баъзан вегетатив йўл б-н кўпайтириладиган ўсимлик қисмлари: туганак, пиёзча ва б. ҳам У.га киради. У. навдорлик ва уруғлик сифатлари бўйича давлат стандарти талабларига жавоб берадиган бўлиши керак. Уруғлик сифати (унувчанлиги, тозалиги, касаллик ва зараркунандаларга чидамлилиги), лаб. тахлили, навдорлик сифати учун дала апробацияси асосида Давлат уругчилик инспекцияси томонидан текширилади. У. уруғчилик хўжаликларида, қ.х. маҳсулотлари етиштирадиган хўжаликларнинг уруғликка мўлжалланган экин далаларида етиштирилади. Янги навлар уруғларини кўпайтириш учун и. т. интлари, қ.х. интларининг ўқув тажриба хўжаликларида элита ва биринчи репродукция уруғлари олинади.
Экиш сифати ва У. стандарти бўйича 3 синфга бўлинади. Mac, чигитнинг навдорлик меъёри: элита уруғ учун 100%, 1репродукция учун 99%, 2репродукция учун 98% ва 3репродукция учун 96%; унувчанлиги: 1синф учун 95%, 2синф учун 90% ва 3синф учун 85%. Юмшоқ буғдой (кузги ва баҳорги)нинг навдорлик меъёри: 1синф учун 99%, 2синф учун 98,5%, 3синф учун 97%; унувчанлиги тегишлича 95%, 92 ва 90%. У.га 1 ва 2синф уруғлар ишлатилади. 3синф фақат хўжаликнинг и.ч. далаларига экилади. У.ни омборларда сакдашга қўйишдан олдин тозаланади, сараланади ва қуритилади. Экишдан олдин эса У. сифатини ва унувчанлигини ошириш учун зараркунандалар ва касалликларга қарши дориланади, офтобга ёйиб шамоллатилади ва б. Ҳар бир хўжалиқда уруғлик дафтари тутилиб, унга экин тури бўйича уруғлик нави, сифатлари ёзиб борилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.