Urumçi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 157-b. — ziyouz.com
Urumçi - Xitoydagi şahar. Sinszyan Uyğur muxtor rayonining ma'muriy markazi. Tyanşan toğlarining şim. Etagida, Urumçi daryosi vodiysidagi vohada. Aholisi 2 mln. kişidan ziyod (2004), asosan, xitoylar. Muhim iktisodiy va madaniy markaz. Transport yöllarining yirik çorrahasi. Xitoyni Yevropa mamlakatlari b-n boğlaydigan t.y. U. orqali ötgan. Töqimaçilik, oziq-ovqat, metallurgiya, kimyo, maşinasozlik sanoatlari, sement, qoğoz korxonalari mavjud. Untlar (Sinszyan un-ti, Islom un-ti), muzey (5—6 ming yillik tarixga ega eksponatlar: Taklamakon çöli atrofidagi qad. şaharlar xarobalari orasidan topilgan jasadlar va matolar bölaklari saqlanadi) bor. Şahar özining keçki bozorlari b-n maşhur. Turizm markazlaridan. Şahar yaqinida toşkömir qazib olinadi.
Arxeologik ma'lumotlarga köra, U. örnida 2500 y. muqaddam turar joylar bölgan. Şahar sifatida Taklamakon çölining şim.dan ötgan savdo yöli yoqasida vujudga kelgan. Biroq şaharning siyosiy, harbiy va iqtisodiy ahamiyati 18-a. örtalaridan ortib bordi. 19-a.dan 20-a. örtalarigaça U.ni xitoylar Dixua deb ataganlar. Köhna budda ibodatxonasi bölgani sababli şaharning Xungmyaozi (Qizil budda ibodatxonasi) degan nomi ham bölgan. 1954 y.dan şaharning avvalgi nomi bölgan U. (möğul tilida — atrofi öralgan dala) uning rasmiy nomi. U.da xukumat va ma'muriy binolar joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УРУМЧИ - Хитойдаги шаҳар. Синьцзян Уйғур мухтор районининг маъмурий маркази. Тяньшан тоғларининг шим. Этагида, Урумчи дарёси водийсидаги воҳада. Аҳолиси 2 млн. кишидан зиёд (2004), асосан, хитойлар. Муҳим иктисодий ва маданий марказ. Транспорт йўлларининг йирик чорраҳаси. Хитойни Европа мамлакатлари б-н боғлайдиган т.й. У. орқали ўтган. Тўқимачилик, озиқ-овқат, металлургия, кимё, машинасозлик саноатлари, цемент, қоғоз корхоналари мавжуд. Унтлар (Синьцзян ун-ти, Ислом ун-ти), музей (5—6 минг йиллик тарихга эга экспонатлар: Такламакон чўли атрофидаги қад. шаҳарлар харобалари орасидан топилган жасадлар ва матолар бўлаклари сақланади) бор. Шаҳар ўзининг кечки бозорлари б-н машҳур. Туризм марказларидан. Шаҳар яқинида тошкўмир қазиб олинади.
Археологик маълумотларга кўра, У. ўрнида 2500 й. муқаддам турар жойлар бўлган. Шаҳар сифатида Такламакон чўлининг шим.дан ўтган савдо йўли ёқасида вужудга келган. Бироқ шаҳарнинг сиёсий, ҳарбий ва иқтисодий аҳамияти 18-а. ўрталаридан ортиб борди. 19-а.дан 20-а. ўрталаригача У.ни хитойлар Дихуа деб атаганлар. Кўҳна будда ибодатхонаси бўлгани сабабли шаҳарнинг Хунгмяози (Қизил будда ибодатхонаси) деган номи ҳам бўлган. 1954 й.дан шаҳарнинг аввалги номи бўлган У. (мўғул тилида — атрофи ўралган дала) унинг расмий номи. У.да хукумат ва маъмурий бинолар жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.