Uşinskiy Konstantin Dmitriyeviç
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 212–213-b. — ziyouz.com
Uşinskiy Konstantin Dmitriyeviç [1824.19.2(2.3), Tula 1870.22.12 (1871.3.1), Odessa, Kiyevda dafn etilgan] — rus klassik pedagogi, Rossiyada ilmiy ped. va xalq maktabi asosçisi. Moskva un-tining yuridik ftini tugatgan (1844). Rossiyadagi turli maorif şoxobçalarida, jur.larda işlagan.
U. pedagogik sistemasining negizi ta'lim va öqitiş tizimida demokratlaştirişni talab qilişdan iborat bölgan. U birinçi bölib, ped. tarbiyaning ilmiy nazariyasi, degan fikrni ilgari surgan va buni isbot etgan. U. pedagogika nazariyasining asosini tarbiyaning xalqçillik ğoyasi — tarixiy jarayonda mex.natkaş xalqning yaratuvçilik kuçini e'tirof etiş taşkil qilgan. U. pedagogikani keng ma'noda bir fan, tor ma'noda tarbiya san'ati deb hisoblagan. U. tarbiyani şaxsni akliy, axloqiy, estetik va jismoniy şakllantirişga qaratilgan yaxlit jarayon deb bilgan va bunda axloqiy tarbiya asosiy örinni egallaşi lozim deb hisoblagan. Maktabda öquvçilar mehnatiga ta'lim va tarbiyaning muhim omillaridan biri sifatida qaragan. U.ning axloq va axloqiy tarbiya töğrisidagi qaraşlarida xalqçillik ğoyalari aks etgan. U. yaxlit didaktik tizimni işlab çiqqan. Unda ta'lim mazmunini tanlaş qamda uni bolalarning yoş xususiyatlariga moslaştiriş masalalari oçib berilgan. U. öqitişning psixofizik tabiatini tadqiq etdi, diqqat, qiziqiş, xotira, xayol, hissiyot, tafakkur kabi psixologik mexanizmlarni taxlil qildi. Özining «Inson tarbiya predmeti sifatida» degan asarida psixologiyani tajriba ma'lumotlariga asoslanib tuzişga harakat qildi. U bolalar psixologiyasi b-n ta'limtarbiya psixologiyasini işlab çiqqan. Maktabda ona tili darsiga katta ahamiyat berdi. Uning «Bolalar dunyosi va xrestomatiya», (1861), «Ona tili» (1864) kabi darsliklari mazmunining boyligi, tili va metodikasi jihatdan öz davrining eng namunali öquv kitoblaridir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УШИНСКИЙ Константин Дмитриевич [1824.19.2(2.3), Тула 1870.22.12 (1871.3.1), Одесса, Киевда дафн этилган] — рус классик педагоги, Россияда илмий пед. ва халқ мактаби асосчиси. Москва ун-тининг юридик фтини тугатган (1844). Россиядаги турли маориф шохобчаларида, жур.ларда ишлаган.
У. педагогик системасининг негизи таълим ва ўқитиш тизимида демократлаштиришни талаб қилишдан иборат бўлган. У биринчи бўлиб, пед. тарбиянинг илмий назарияси, деган фикрни илгари сурган ва буни исбот этган. У. педагогика назариясининг асосини тарбиянинг халқчиллик ғояси — тарихий жараёнда мех.наткаш халқнинг яратувчилик кучини эътироф этиш ташкил қилган. У. педагогикани кенг маънода бир фан, тор маънода тарбия санъати деб ҳисоблаган. У. тарбияни шахсни аклий, ахлоқий, эстетик ва жисмоний шакллантиришга қаратилган яхлит жараён деб билган ва бунда ахлоқий тарбия асосий ўринни эгаллаши лозим деб ҳисоблаган. Мактабда ўқувчилар меҳнатига таълим ва тарбиянинг муҳим омилларидан бири сифатида қараган. У.нинг ахлоқ ва ахлоқий тарбия тўғрисидаги қарашларида халқчиллик ғоялари акс этган. У. яхлит дидактик тизимни ишлаб чиққан. Унда таълим мазмунини танлаш қамда уни болаларнинг ёш хусусиятларига мослаштириш масалалари очиб берилган. У. ўқитишнинг психофизик табиатини тадқиқ этди, диққат, қизиқиш, хотира, хаёл, ҳиссиёт, тафаккур каби психологик механизмларни тахлил қилди. Ўзининг «Инсон тарбия предмети сифатида» деган асарида психологияни тажриба маълумотларига асосланиб тузишга ҳаракат қилди. У болалар психологияси б-н таълимтарбия психологиясини ишлаб чиққан. Мактабда она тили дарсига катта аҳамият берди. Унинг «Болалар дунёси ва хрестоматия», (1861), «Она тили» (1864) каби дарсликлари мазмунининг бойлиги, тили ва методикаси жиҳатдан ўз даврининг энг намунали ўқув китобларидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.